|
uzbegim
ادبی فرهنگی تاریخی اجتماعی
| |||||||||
|
مولانا جلال الدین رومي باشده ابلیس اېردی استاذ مېنگه، بس، کۉردی حق، کۉرمسگه آلدی، ایتمه دی، باز، رحمت بیرله تیکدی پۉستینیم؟ هر نې قیلدیم، قیلمهگن اېتدی حساب، بۉیله سروو سوسنیم آزاد اېتیب، یازدی نامیمنی اصل دېب، پاکرویش، آه، دېدیم، ایپ بۉلدی اول آهیم مېنینگ، ایپگه چیرمشدیم، منه، اېرکین بۉلیب، تیره چاه توبیده اېردیم مېن زبون، آفرینلر سېنگه، اې قادر خدا، باشده هر تاله توکیم بۉلسه زبان، ادامه مطلب [ دوشنبه بیست و نهم مهر ۱۳۹۸ ] [ 10:51 ] [ داکترفاریابی ]
رباعيات [نجم الدین کبرا] رباععيلر هر نرسه کی، یۉقمی — یۉق اۉشل مثلی شمال، 2 یۉلینگده عقل حدیث و افسانه تاپر، 3 یا رب، اۉزینگ اسره، دل جُدالیک ایستر، 4 حق یۉلیگه هر لحظه سعی اېتمهک لازم، 5 عاشق کیشی نینگ کۉنگلی تۉله درد بۉلگهی، 6 اې دیده، اۉزینگسن بېگمان دشمنی دل، 7 اول باده نی ایچمه دیمکی، هوشیار اۉلسه م، 8 نقش اېتسه م-او طاعتیمنی پرچه نانگه، 9 اې دل، بو قدَر مفلیس[8] اېکنسن، رسوا، 10 اې تون، حدېمهی سحرگه ایلنگه یسن، 11 پنهان اېمس اصلا — ایچده بیر دېو باردیر، 12 عشقینگنی بو مردانه یو فرضانه کۉنگیل، 13 سېندن همه شۉخلیک و پریشانلیگیمیز، 14 درویش اېلیگه ایله مه طعنه کی، اولر 15 بیر طلعتی ماه کی، عالمارایی همه، 16 بیر کون کۉره سنکی، جان تنیمدن کېتگن، 17 وصلینگدن اۉلیب دل فیرۉز[10] تون آخریده، 18 صوفي بۉلیب، ایله بیر کېچه آهو فغان، 19 عشقینگ میینی ایچیب، بو دل مست بۉلگه ی، 20 هر کیم که، قیلر کۉرگه لی اول یوزنی طلب، 21 اول ماه لیقالرکی، اصیل یورتی چیگیل[12]، 22 سنبل ساچیدن مېن بېگمان قۉرقرمن، 23 هر سبزه کی، سوو نینگ بۉییدن جای آلمیش، 24 بنددشته فقیرلیکنی شعار اېتمیشسن، 25 سېنسن ایکّی عالمنی یرهتگن بیروبار، 26 یار عشقینی کیم کۉکسی ارا جا قیلدی، اېرگش آچیلاو ترجمهلری چون هر نېکن نۉق... یۉقدیر او — بادی هوس، 2 پۉلینگده ثمر حدیث و افسانه اېمیش، 3 خاصاکی، کۉنگیل سېندین جُدالیغ ایستر، 4 چون حق و طلب یۉلیگه کیرماق جایز، 5 عشق یېتسه کۉنگیلگه، دلگه او درد ایلر، 6 اې وصلینگ اۉلیب مایینه دشمنی دل. 7 اول باده ایچیب دېمسمېن: هوشیار بۉله یین، 8 چون نانگه چېکیب طاعتو تقوای، 9 اې دل، دیانتده عجب رسواسېن، 10 ای تون، قارانغاو تون، سحر بۉلگه یسېن، 11 اول دېو ایچیمده دیر، چو پنهان اېرمس، 12 هر لحظه بو مردانه یو فرزانه کۉنگیل، 13 بول شۉخو پریشانلیگیمیز باعثی اول، 14 درویش اېلیگه ایله مه طعن: خار اولر، 15 یوزینگ، مه له گیم، عالم ارایی همه، 16 بیر کون کۉره سېنکی، مېن بېجاندیرمېن، 17 وصلینگ ایله طالعیم فوزوندیر کېچه سی، 18 صافي بۉلیبان بیر کېچه نالای — گریان، 19 چون شربتی عشقینگ بیله دل مست بۉلگه ی، 20 اول سلسله مۉی آهودین قۉرقرمېن، 21 هر نېچه عمرگه مِهری جان بۉلدی طلب، 22 آی یوزلی صنملرکی، چو آفتاب سيپه، 23 اې رازقی مارو مۉرو زاغو بلبل، 24 هر سبزهکی سوو یقاسیده یوز آچمیش، 25 تا اهلی فقیرگه خهمنیشین اېتمیشسېن، جمال کمال ترجمه لری Bertel's Ye.E. Chetverostishiya sheyxa Nadjm ad-dina Kubra // Izbranniʻe trudiʻ. Sufizm i sufiyskaya literatura. - Moskva, 1965. str. 324-328. ↑ قره نگ: رباعينامه. گزیده ی رباعيات از رۉده کي سمرقندي تا امرۉز. - تېهران، 1372 (هجري). س. 189-190؛ 449. ↑ 333 روباي (فارسيدن ج.کمال ترجمهلری). - تاشکېنت، 1991. 49-53-بېتلر. ↑ قره نگ: شیخ نجم الدین کوبرا. جمالینگ مېنگه بس. رباعيلر (فارسيدن م. عبدالحکیم ترجمه سی). - تاشکېنت، 1994. ↑ بو رباعي عمر خیامگه هم نسبت بېریله دی. ↑ بتخانه — لاهوت عالمیگه اشاره، یعنی وخدتی کل بۉلیب، احدیت ذاتی نینگ مظهريتی معناسیده هم کېلهدی. ↑ جورم — گناه، عیب. ↑ موفلیس — بېچاره، بېنوا؛ بېفهم. ↑ بولهوس — یېنگیلتک، بېقرار. ↑ فیرۉز — بختلی، کیشی. ↑ دیده دۉز — انتظار. ↑ چیگیل — قدیمگی تورکي قبیلهلردن بیری نینگ نامی. چیگیل قیزلری اۉز گۉزللیکلری بیلن مشهور بۉلگنلر. 1-
2ـ
3 ـ
4 ـ
5 ـ
6 ـ
7 ـ
[ یکشنبه بیست و هشتم مهر ۱۳۹۸ ] [ 2:27 ] [ داکترفاریابی ]
عبدالله قادری ادبیات حقیده یازووچی تورموشنی هر طرفلمه اؤرگنیشی ، بونینگ اوچون اونینگ هر ساحه لریدن خبردار بؤلیشی کیره ک .قسمن باشیمدن کیچیرگنلریم مینینگ یازووچی بؤلیشیمگه کتته رول اؤینه گن .حقیقی یازووچی بؤلیشنی ایسته گن یاشلریمیز هم دستلب شو تورموش ایچیگه کیریشلری ، اونی بیلیشلری کیره ک . [ یکشنبه بیست و یکم مهر ۱۳۹۸ ] [ 6:35 ] [ داکترفاریابی ]
بابور و عثمانلی سلطان سېلیم یاوُز بابور نینگ دستلبکی هندگه قیلگن یوریشلریده عثمانلیلر سلطانی سېلیم I یاؤز اونی قۉللب، تفنگ، تۉپلر ، پلته میلتیق،بعضی جنگ اسلحهلرینی ساوغه قیلگن .ماهر اوروش بۉییچه تجربهلی مصلحتچیلرینی بابورنی یانیگه یوبارگن .سلطان سېلیم I بابوريلر بیلن دیپلوماتیک مناسبت اۉرنهتگن ایلک عثمانلی حکمداردیر.تېمور سبب عثمانلیلر بیرآز ضعیفلشگن بۉلسه-ده، دۉستلیک رشتهلری اصلا اوزیلیب قالمسدن، عصرلر دوامیده دوام اېتگن ... منبع: " موغول-آتته من رېله تیانس: Mughal-Ottaman relations:a study of political &diplomatic relations between Mughal India and the Ottaman Empire ,1556-1748" by Naimur Rahman Farooqiرحمان فراقی, 1989 Delhi [ یکشنبه بیست و یکم مهر ۱۳۹۸ ] [ 6:34 ] [ داکترفاریابی ]
محمد یوسف. «آنه م» ساغینچ حقده شعرلر یازدیم اۉزیمچه، جانینگدن ایلنه ی تورگین جانه جان، بیلسنگ... بیلسنگ یوره گیمنی بیر الم اېلر، هېچ نرسه کېره کمس باله م هېچ دېیسن، https://www.facebook.com/m.mismi.sheyhiddinova/videos/342698903000768/ [ یکشنبه بیست و یکم مهر ۱۳۹۸ ] [ 6:0 ] [ داکترفاریابی ]
کوره ش - پالوان-پهلوان اۉزبېک خلق یکّه کوره شی نینگ بېلباغلی کوره ش دېب ناملنگن توری هم بار. اونگه هم تعلقلی کۉپلب ارکیولوگیک تاپیلمهلر و تاریخي قۉلیازمهلر موجود. بوندن 5 مینگ ییل ایلگری دورگه منسوب قدیم مېساپاته ميه Mesopotamiya ماوالنهرحدودیدن تاپیلگن هیکلچهده بېلباغلی کورهش اصولیده مسابقهلشهیاتگن پالوانلر تصویرلنگن. ختای(چین) نینگ قدیم „تن-شو« قۉلیازمهسیده فرغانه واديسیده تۉیلر، سیللر کوره ش مسابقهلریسیز اۉتمسلیگی یازیلگن. احمد پالوان، خۉجه پالوان و شهری کوره ش . کوره ش نینگ انه شو توریده شهرت قازانیشگن (19-عصر آخری — 20-عصر باشی). چاریزم اصطلاحسی و شۉرالر دوریده اۉزبېک ملي کوره شینی خلق تورموش طرزیدن صنعی روشده سیقیب چیقریشگه حرکت قیلیندی. 20-عصر نینگ 90-ییللری آخریگه کېلیب بو اورینیشلرگه برهم بېریلدی. 1991 ییلدهکورهشچیلر سلالهسی وکیلی، بیر نېچه کوره ش تورلری بۉییچه خلقارا مقیاسده سپورت اوستهسی کامل یوسفاو اۉزبېکچه کوره ش نینگ خلقارا اندازهلرگه ماسلنگن قوییدهگی قاعدهلرینی ایشلب چیکدی: کوره ش توشووچیلر 14 x 14 متر دن 16x 16 مترگچه بۉلگن، چېتراق قِسمی قیزیل رنگلی „خوفلی چیزیق« بیلن بېلگیلنگن کۉک-یشیل توسلی کوره ش قالینیده تیک تورگن حالتده بېللشهدیلر. غالب ایشلهتیلگن اصوللر و میداندهگی خطی-حرکتلریگه قۉییلهدیگن بهالرگه قره ب انیقلنهدی. کوره شده بۉغیش، رقیبگه آغریق بېرووچی اصوللر قۉللشگه رخصت اېتیلمهیدی، کوره شووچیلر نینگ بیری کۉک، ایکّینچیسی یشیل رنگلی یکتک (عیاللر یکتک ایچیدن آق رنگلی فوتبالکه) کيهدی، بېلگه اېنی 4—5 سیملی تسمه (بېلباغ) باغلنهدی، اېرککلر 60، 66، 73، 81، 90، 100 کیلوگرام و 100 کیلوگرام دن زیاد، عیاللر 48، 52، 57، 63، 70، 78، و 78 کیلوگرام دن زیاد وزن طایفهلریده کورهشهدیلر (بالهلر، اۉسمیرلر، اۉسپیرینلر، یاشی اولوغلر و قیزلر مسابقهلریده هم یاش خصوصیتلری حسابگه آلینگن حالده وزن طایفهلری بېلگیلنهدی). خلقارا کورهش اسّاتسیهتیهسی assotsiatsiyasi (IKA) نینگ 2003 ییل تاشکېنتده اۉتگن کانگرسی هر بیر اوچرهشوو نینگ قیزغین بۉلیشینی تامینلش مقصدیده رسمي مسابقهلرده بېللشوو وقتینی 3 مینوت(دقیقه). قیلیب بېلگیلهدی. ایشلهتیلگن اصوللرگه بجریلیشیگه ماس روشده „چله«، „یانباش«، „حلال« بهالری، قاعدهگه ضد حرکتلرگه اېسه „تنبیه«، „دکّی«، „غیرّام« جزالری بېریلهدی. کورهشووچی „حلال« بهاسینی آلسه (یاکه رقیبی „غیرّام« بیلن جزالنسه) بو اونینگ غلبهسینی بیلدیرهدی. ایکّی بار „یانباش« بهاسینی آلیش (یاکه رقیبی نینگ ایکّی بار „دکّی« دېیه جزالنیشی) هم غلبهنی انگلهتهدی. „چله« بهالری حسابگه آلیب باریلهدی و هکذا. بهالر تېنگلیگیده آخرگی بها آلگن کورهش-چیگه غلبه بېریلهدی، کورهشچیلر نینگ بها و جزالری سانی تېنگ حالتده بها اوستونلیککه اېگه بۉلهدی، جزالر سانی تېنگ بۉلسه آخرگی جزا آلگن مغلوب حسابلنهدی، اگر برچهسی تېنگ (یاکه بها و جزا آلینمهگن) بۉلسه، غالب حکملر نینگ کۉپچیلیک آوازیگه کۉره اعلان قیلینهدی. بوندن مینگ ییل مقّدم پیدا بۉلگن افسانه وي الپامیش اېپوسیده کورهش آلیس اۉتمیشده برچه تورکستان زمینیده عاموي توس آلگن اېنگ سېویملی و نفوذلی سپورت توری بۉلگنلیگی قید اېتیلهدی. قدیمده و اۉرته عصرلرده یشب ایجاد اېتگن قطار فیلسوف و تاریخچیلر اۉز اثرلریده کورهشنی علیحده احترام ایله تیلگه آلگنلر. شرق نینگ بویوک متفکرلریدن بیری بۉلمیش ابو علی ابن سینا کورهش بیلن شغللنماق جان و تن ساغلیگینی تامینلش نینگ اېنگ یخشی واسطهسیدیر، دېیه اعتراف اېتگن. شونگه قرهمهسدن حلی-هنوز کورهش عیناً قچان و قهېرده پیدا بۉلگنلیگی خصوصیده انیق معلوماتلر موجود اېمس. اۉز نوبتیده بوندهی موهوملیک قطار عالِملر تامانیدن کورهشنی قدیمي سپورت تورلریدن بیری صفتیده اعتراف اېتیلیشی اوچون تۉسیق بۉله آلمهدی. عصرمیز نینگ IX عصریده کورهش رواجی ینگی باسقیچگه کۉتریلدی. اۉشه کېزلرده زمانوي برچه تورکستان حدودیده استقامت قیلووچی اهالی عنعنوي بیرهملر، تۉی-حشملر و ییریک جماعتچیلیک تدبیرلری دوامیده کورهشدن کۉنگیل آچیش و دَم آلیش واسطهسی صفتیده فایدهلنگنلر. کېینراق کورهش کۉنگیل آچیش واسطهسیدن مستقل سپورت توری و جسماني چینیقیش اصولیگه ایلندی. اېنگ کوچلی کورهشچیلر خلق آرهسیده معلوم ومشهور بۉلیب، اولر حقیده افسانهلر تۉقیله باشلندی.XIIعصرده یشب اۉتگن پهلوان محمود بو نینگ یقّال نمونهسیدیر. حلی-هنوز اونینگ قبری زیارتچیلر نینگ سېویملی مسکنی و مقّدس قدمجالردن بیری حسابلنهدی. XIV عصرده انسانیت تاریخیده یارقین ایز قالدیرگن تېنگی یۉق سرکرده و دولت اربابی امیر تېمور اۉز عسکرلرینی چینیقتیریش و جسماني تیارگرلیگینی آشیریش مقصدیده کورهشدن فایدهلنگن. معلومکی، امیر تېمور اوردوسی زمانهسی نینگ اېنگ قدرتلی و یېنگیلمس قۉشینی حسابلنگن. کورهش اۉرته آسیا حدودیده، تخمیناً 3،5 مینگ ییل آلدین پیدا بۉلگن. «کورهش» سۉزی نینگ معناسی بو «حلال اصول بیلن مقصدگه اېریشیش دېگنی. 20 عصر آخریده اۉزبېکستانلیک سپورت تورلری متخصصی کامل یوسفاو کورهش تاریخی و اصوللرینی بیرن نېچه ییل دوامیده اۉرگنیب اونینگ اونیوېرسال قاعدهلرینی یرهتدی. نتیجهده کورهش خلقارا سپورت توریگه ایلندی. 1998 ییلده خلقارا کورهش اسّاتسیهتیهسی (IKA) یرهتیلدی. حاضرگی کونده اوشبو اسّاتسیهتیهگه 100دن آرتیق مملکت اعضا بۉلگن. 2018 ییلده کورهش اندونیزیالیکيهده بۉلیب اۉتهدیگن آسیا اۉیینلری 2018 رۉیخطیگی کیریتیلگن. [ یکشنبه بیست و یکم مهر ۱۳۹۸ ] [ 2:16 ] [ داکترفاریابی ]
جلال الدین منگوبېردی و جلال الدین رومي قرینداشمی؟ جلال الدین رومي (بلخي) 1207-ییل 30-سېنتیبرده افغانستان نینگ بلخ شهریده تولد تاپیب، 1273-ییل نینگ 17-دیکابریده تورکيه نینگ قۉنيه شهریده 66 یاشیده وفات اېتگن. اونینگ آتهسی اسلام و تصوف علمی نینگ تنیقلی سیمالریدن بیری، «سلطان العلما» («عالِملر نینگ سلطانی») عنوانیگه مشرف بۉلگن اولوغ ذات، کبره ويه طریقتی نینگ شیخی محمد بهاوالدین ولددیر. بهاوالدین ولد نینگ آتهسی اۉز دوری نینگ تنیلگن انسانلریدن بیری حسین ابن احمد. آنهسی خوارزم شاه علاوالدین مظفر تکېش نینگ قیزی ملکهی جهان امت الله سلطاندیر. معلوم بۉلگنیدېک، جلال الدین منگوبېردی نینگ آتهسی — خوارزم شاه علاوالدین محمد II ، آتهسی نینگ آتهسی، یعنی باباسی — خوارزم شاه علاوالدین مظفر تکېش. جلال الدین رومي نینگ آتهسی — بهاوالدین ولد، آتهسی نینگ آنهسی، یعنی بوویسی — ملکهی جهان، اونینگ آتهسی — خوارزمشاه علاوالدین مظفر تکېش. هر ایکّلهسی نینگ توغیلگن و وفات اېتگن جایلری اۉز دوریده خوارزمشاهلر دولتی ترکیبیده بۉلگن. بلخ شهر صفتیده، قۉنيه سلطانلیک صفتیده خوارزمشاهلر دولتی تصرفیده اېدی. قالهوېرسه، اولر نینگ توغیلگن و وفات اېتگن جایلری مسألهنینگ ماهیتینی اۉزگرتیرمهیدی. منگوبېردی و رومي قان-قرینداش اېکن. بو نینگ قندهی اهمیتگه اېگهلیگینی ایکّی بویوک سیما تمثالیده، بو اولوغ وطن نینگ بېتکرار اۉتمیشی کېسیمیده قرهلماغاینی ایستر اېدیک. حرمت بیلن [ شنبه بیستم مهر ۱۳۹۸ ] [ 5:29 ] [ داکترفاریابی ]
کنیشکا I ادبیات [ جمعه دوازدهم مهر ۱۳۹۸ ] [ 9:23 ] [ داکترفاریابی ]
تېمور توزوکلری اثر 2 قِسمدن عبارت. بیرینچی قِسمده امیر تېمور نینگ ترجمهی حالی، اجتماعي سياسي فعالیتی، اونینگ ماوراوالنهرده مرکزي حاکمیتنی قۉلگه کیریتیشی، سیاسي ترقاقلیککه برهم بېریشی، مرکزلشگن دولت توزیشی، 27 مملکتنی، جملهدن، اېران، افغانستان، آذربایجان، گروزيه و هندوستاننی اۉز تصرفیگه کیریتیشی، آلتین اۉرده حکمداری تؤخته میش، تورک سلطانی بایزید اییلدیریمگه قرشی حربي یوریشلری، اولکن سلطنتینی مستحکملش اوچون تورلی اجتماعي طبقهلرگه نسبتاً قندهی مناسبتده بۉلگنلیگی بویوک صاحبقران تیلیدن ایخچم طرزده بیان اېتیلگن. ایکّینچی قِسم مشهور جهانگیر نینگ فرزندلریگه اته لگن اۉزیگه خاص وصیت، پندنصیحتلری و اۉگیتلریدن عبارت. اونده دولتنی اداره اېتیشده کیملرگه تهیهنیش، تاج و تخت اېگهلری نینگ توتومی و وظیفهلری، وزیر و قۉشین باشلیقلرینی تنلش، اوردو نینگ توزیلیشی و جنگ آلیب باریش قاعدهلری، سپاهيلر نینگ معاشی، مملکتنی باشقه ریش ترتیبی، دولت اربابلری و قۉشین باشلیکلری نینگ بورچ و وظیفهلری، امیرلر، وزیرلر و باشقه منصبدارلر نینگ تاج و تخت آلدیده کۉرسهتگن علیحده خدمتلرینی تقدیرلش یۉسینی و باشقه خصوصیده گپ باره دی. اثر امیر تېمور دوریدهگی اۉزبېک دولتچیلیگی تاریخینی اۉرگنیشده اساسي منبع بۉلیب خدمت قیلهدی. "تېمور توزوکلری" ("توزوکی تېموري") نینگ فنده قید اېتیلگن ایلک نسخهسی اېسکی اۉزبېک تیلده بیتیلگنلیگی معلوم. بو عثماني تورک حاکملریدن بیری — یمن حاکمی جعفر پاشا (حکمرانلیک ییللری 1607—12) نینگ کتبخانهسیدهگی تورکي تیلده یازیلگن اثر بیلن باغلیق. "توزوکی تېموري" نینگ سوز باشیده کېلتیریلیشیچه، اۉرتهاسيالیک میر ابو طالب حسینیی الریزي اتتوربتي مککهی مکرّمه و مدینهی منوره گه حج قیلگن وقتیده اثرنی اۉقیشگه میسر بۉلگن و 1610 ی. جعفر پاشا نینگ تاپشیریغی بیلن اونی فارس تیلیگه اۉگیرگن. بیزگچه انه شو فارسي نسخه تاش باسمهلر، زمانه وي نشرلر و قۉلیازمهلر شکلیده یېتیب کېلگن. حسینیی توربتي فارسچه ترجمهنی 1637 ی. بابوري حکمدار شاه جهانگه (1628—57) تارتیق قیلگن. شاه جهان ترجمه بیلن تنیشیب چیقیب، اونده اَیریم ناخنیکلیکلر و کمچیلیکلر تاپگن همده ییریک عالِم، رئیس ولایتی نینگ قاضی کلانی محمد اشرف بخارينی (وفاتی 1652 ی.) حضوریگه چقیرتیریب، مذکور ترجمهنی معتبر اثرلر، خصوصاً، شرَف الدین علی یزدي نینگ "ظفرنامه"سی و شونگه اۉخشش مهم منبعلرگه سالیشتیریب چیقیش و شو یۉل بیلن ترجمهدهگی خطا و کمچیلیکلرنی برطرف قیلیشنی تاپشیرگن. محمد اشرف بخاري کۉرسهتمهگه کۉره، میر ابو طالب الحسیني اتتوربتي نسخهسینی دقّت بیلن تحریر قیلگن. شو ذیلده اثر نینگ ینگی، تۉلدیریلگن تحریری وجودگه کېلهدی و او "ملفوظاتی تېموري" ("تېمور نینگ ایتگنلری") و "واقعاتی تېموري" ("تېمور نینگ باشیدن کېچیرگنلری") نامی بیلن تنیلهدی. کېینچهلیک اوندن کۉپلب نسخهلر کۉچیریلگنی معلوم. معلوم بۉلهدیکی، بابوريلر سلطنتیده "توزوکی تېموري" اساسیده ایکّیته مستقل اثر وجودگه کېلگن و اولر نینگ کېینگی عصرلرده ترقهلیشی بیلن باغلیق اۉزیگه خاص تفصیلاتلر بار. "توزوکی تېموري" نسخهسینی دستلب هندوستانده یشه گن انگلیس ضابطی مایور دېوی 1779 ییلده انگليهگه آلیب کېلگن. سۉنگره عرب تیلی پراف. انگلیس مایوری اوه یتگه اونی کۉریب چیقیش اوچون تاپشیرگن. اوه یت "توزوکی تېموري" نینگ فارسچه متنینی نشرگه تیارلهگن، مایور دېوی اېسه اونی انگلیسچهگه اۉگیرگن و کۉرسهتکیچ، ایضاحلر بیلن تامینلهگن. اثر متنی و انگلیسچه ترجمهسی 1783 ی. بویوک بریتهنيه نینگ آکسفارد شهریده نشر اېتیلگن. عیناً شو نشر دنیا مملکتلریگه کېنگ ترکهلگن و "توزوکی تېمور" یاکه "توزوکاتی تېمور" نامی بیلن شهرت تاپگن. آکسفارد نشری کېینچهلیک هېچ بیر اۉزگریشسیز، جهان نینگ کۉپلب شهرلریده، مس.، 1785 ی. کَلکوتته، 1868، 1963 و 1992 ییللرده تهران، 1890 ی. بامبېیده چاپ اېتیلگن. بو نشرلر کۉپلب مملکتلرگه، جملهدن، اۉرته آسیاگه هم ترکهلگن. اوه یت و دېوی نشر اېتگن فارسچه متندن تنیقلی شرقشناس ل. لنگلې نینگ فرانسوز تیلیگه اۉگیرگن ترجمهسی 1787 ی. پاریسده نشر قیلیندی. 1892 ی. ل. لنگلې نینگ فرانسوزچه نشریدن ن. پ. آستراوماو رهبرلیگیده تاشکېنت گیمنزیهسی نینگ بیر گروه طلبهلری اثرنی روس تیلیگه ترجمه قیددیلر. 1968 و 1992 ییللرده ای. م. مومناو یازگن قیسقه سۉز باشی بیلن ن. پ. آستراوماو نشری چاپ اېتیلدی. "تېمور توزوکلری" نینگ دېوی و اوه یت نشری اساسیده چیقریلگن تاشباسمه و کېینگی نشرلریدن بیری اساسیده علیخانتۉره ساغوني 1967 ی. تاشکېنتده "توزوکی تېموري"نی اۉزبېک تیلیگه ترجمه قیلگن و "گُلستان" ژونالیده ترجمه نینگ فقط 30 فایزی اعلان اېتیلگن. اثر تۉلیق چاپ اېتیلمهگنلیگی نینگ سببی و 1989 ی. اۉزبېک تیلیگه قیلینگن ینه بیر ترجمه خصوصیده اکاد. ب. احمېداو قوییدهگیچه فکر بیلدیرگن: "...اۉشه وقتده جمعیتیمیزدهگی موجود احوال، انیقراغی رسمي حاکمیت مامورلری نینگ اۉتمیش تاریخیمیزنی اۉرگنیشگه بۉلگن یامان مناسبتی نتیجهسیده علیخانتۉره ساغوني ترجمهسی تۉله طرزده باسیلیب چیقمهدی. ینه شونی هم قید اېتماق لازمکی، ترجمه نینگ باسیلگن قِسمی بعضی کمچیلیکلردن هم خالی اېمس اېدی. اونده، مس.، اَیریم جملهلر نینگ تشلب کېتیلگنی انیقلنگن، اصل متندن چېتگه چیقیش حاللری موجود؛ کیشی ناملری، جغرافي اتَمهلرده و اصطلاحلرده غلطلیکلر بار. مهم تاریخي واقعهلر، تاریخي شخصلر، جغرافي و اېتنیک ناملر، تورلی اتَمهلر و اولر نینگ شرحلری اېرکین تلقین اېتیلگن. 1989 ییلده علیخانتۉره نینگ اۉشه نشرینی "توزوکی تېمور" نینگ بامبېیده چاپ اېتیلگن فارسچه متنیگه سالیشتیرگن حالده اۉزبېک تیلیده ینه بیر ترجمه عملگه آشیریلدی. اونی اۉزبېک شرقشناسی حبیب الله کرامتاو حاضرلب، آلدین "شرق یولدوزی" ژونالیده (تاشکېنت، 1989، 8سان)، سۉنگره علیحده کتاب حالیده (1991) غفور غلام نامیدهگی ادبیات و صنعت نشریاتیده نشر اېتتیردی". مذکور نشرنی تیارلشده ابو رحان بېروني نامیدهگی شرقشناسلیک انستیتوتی قۉلیازمهلر فوندیده سهکلنهیاتگن 1785 ی. کَلکوتته، 1868 ی. تهران و 1890 ی. بامبېی نشرلری ه. ساغوني ترجمهسی بیلن سالیشتیریلگن. ترجمه متنی فارسي اصلیتدن انچه فرقلنگنی باعث بامبېی نشری اساسیده قیتهدن اۉزبېک تیلیگه اۉگیریلگن و آغیر قتغان دوریده اۉزبېک خلقیگه امیر تېمور تۉغریسیدهگی حقیقتنی یېتکزیشگه اینتیلگن علیخانتۉره ساغوني ناملری حرمت یوزهسیدن ینگی ترجمهده 1اۉرینگه قۉییلگن. بو بیلن، 1967 ییلده باشلنگن خیرلی ایشنی نهایهسیگه یېتکزیب، مرحوم دامله نینگ روحی پاکلرینی شاد اېتیش مقصدی کۉزلنگن. اثر نینگ "شرق یولدوزی" ژونالیده چاپ اېتیلگن ترجمهسی اساسیده 1991 ی. باکو و آلمهاتهده هم "تېمور توزوکلری" نینگ قزاق و آذربایجان تیللریدهگی ترجمه کتابلری نشر اېتیلدی. 1996 ی. اثر نینگ ینگی ترجمهسی قَیته اۉزبېک تیلیده چاپ اېتیلدی. 1999 ی. شرقشناس حمیدالله کرامتاو اثرنی بامبېی نشری اساسیده 1مرته بېواسطه فارس تیلیدن روس تیلیگه ترجمه قیلدی. "توزوکی تېموري" نینگ سبحان بخشی (دهلی، 1855) و محمد فضلحق (بامبېی، 1908) طرفلریدن عملگه آشیریلگن اوردوچه ترجمهلری هم موجود. "توزوکی تېموري" صفتیده تنیلگن عیناً دېوی و اوه یت نشری دنیا نینگ تورلی بورچکلریده قَیتهقهیته نشر اېتیلگن و علمي دایرهده ایشانچگه کیرگنی باعث جهان نینگ کۉپلب تیللریگه ترجمه قیلینگن. "ملفوظاتی تېموري"، "واقعاتی تېموري" و باشقه ناملر بیلن تنیلگن و کۉپینچه ادهشیب "توزوکی تېموري"گه نسبت بېریلهدیگن اثر نسخهسی نینگ یوزهگه کېلیشی تۉغریسیده عرب عالِمی مظهر شهاب "تېمور" ناملی کتابیده "توزوکی تېمور" نینگ یوقاریده اېسلهتیلگن انگلیس و فرانسوز تیلیدهگی نشرلری نینگ سۉز باشلرینی اۉرگنیش اساسیده شوندهی یازگن: "و نیخریتVa nixryat امیر تېمور ملفوظاتلری نینگ ابو طالب الحسیني تامانیدن قیلینگن اوشبو ترجمهسیدن فارس تیلیگه اۉگیریلگن باشقه 2 نسخهسی (هندوستانده شاه جهان کۉرسهتمسیگه بناءً، محمد افضل بوخاري تامانیدن تیارلنگن نسخهلر نظرده توتیلماقده) تاپیلگونگه قدَر بو حال شو ذیلده دوام اېتدی". اولردن 1نسخهنی هندوستانده خدمتده بۉلگن انگلیس ضابطلریدن بیری دېغلیگه مۉغول — مسلمان سلطانلری نبیرهلری نینگ بیریدن آلیشگه موفق بۉلهدی. شو باعثدن هم مذکور نسخه سلطاني نسخه (نسخهی ایمپېراتوريه) نامی بیلن اتلهدی. ملفوظات نینگ ایکّینچی نسخهسی هم دهلیدن تاپیلیب، اونی هم انگلیس جنراللریدن بیری بریتهنيهگه آلیب کېتهدی. ینگی تاپیلیب، 1830 ییلده انگليهگه آلیب کېلتیریلگن ایکّله نسخه نینگ قیمتلی تامانی شونده اېدیکی، بو ایکّی نسخه امیر تېمور نینگ ملفوظاتلرینی تۉلهتۉکیس قهمرهگن بولیب، اولر صاحبقران حیاتینی آخرگی ییلیگچه حکایه قیلردی. 1830 ی. چرلز ستیورت کېین تاپیلگن ینگی ایکّینچی نسخه بریتهنيهگه کېلتیریلگهچ، تنیشیب چیقیب، بیر ترجمه نینگ 2 نسخهسی اېکنلیگینی انیقلهدی. بو ترجمه مؤلفی هندوستانده سلطنت یوریتگن تېموري سلطانلر دولتی حاکملریدن بیری بۉلگن شاه جهان دوریده پادشاه سراییده خدمتده بۉلگن منصبدار شخصلردن بیری محمد افضل البوخاري اېدی. موترجیم نینگ یازیشیچه، اوشبو ترجمهنی او 1670 ییلده عملگه آشیرگن. محمد افضل البوخاري اۉز ترجمهسی نینگ مقّدمهسیده اشاره ت قیلیب کېتگن ینگی (سلطاني) نسخهگه کیریتیلگن اکثر قۉشیمچهلر، شرَف الدین علی یزدي نینگ "ظفرنامه" اثریدن آلینگنلیگیگه ایشانچ حاصل قیلیش ممکن. شوندهی قیلیب، محمد افضل بوخاري قَیته ایشلهگن و شرَف الدین علی یزدي نینگ "ظفرنامه"سی اساسیده تۉلدیریلگن "ملفوظاتی تېموري" دېب ناملنگن ینگی اثر وجودگه کېلدی و ترقهله باشلهدی. حاضرده اونینگ نسخهلری بیر قنچه مملکتلر کتبخانهلریده سهکلنماقده. شرق قۉلیازمهلری کتلوگلری نینگ توزووچیلریدن بعضیلری هم اونی "توزوکی تېموري" دن فرقلی اۉلهراق "ملفوظات" اېکنلیگیگه اشاره قیلگنلر. البته، ناملنیشی "واقعاتی تېموري"، "تنظيماتی تېموري" و باشقه شکللرده هم اوچرهیدی. اوندن تشقری کېینگی عصرلردهگی گاهیده تۉله، گاهیده ناقص نسخهلریده خطاطلر تامانیدن اۉزباشیمچهلیک بیلن کیریتیلگن کۉپلب تۉقیمهلر، بیرینچی نسخهلرده بۉلمهگن واقعهلر تفصیلاتلری هم اوچرهیدی. بوندن تشقری، ذکر اېتیلگن 2 هر خیل اثرنی "توزوکی تېموري" و "توزوکاتی تېموري" ناملری بیلن بیر مقوا ایچیده کۉچیریب یازیشگن. شو باعث حتا اروپاده و بعضی بیر شرق مملکتلریده شرق قۉلیازمهلری نینگ چاپ اېتیلگن کتلوگلریده هم شوندهی چلکشلیک کۉزگه تشلنهدی. بوندهی کمچیلیک "تېمور توزوکلری" نینگ 1991 یه 1996 ی. نشرلری سۉز باشیده هم بار. "ملفوظاتی تېموري"دن قطار ترجمهلر عملگه آشیریلدی. 1830 ی. انگليهده چرلز ستیورت اونی انگلیس تیلیگه اۉگِردی. اونده امیر تېمور حیاتی نینگ 39 یاشیگچه بۉلگن واقعهلر عکس اېتتیریلگن. 19 ه.ده اۉرته آسیاده "ملفوظاتی تېموري" نینگ فارسيدن اېسکی اۉزبېک تیلیگه قیلینگن 3 ترجمهسی پیدا بۉلدی. شرقشناس ستاری کتلوگیده کېلتیریلگن معلوماتگه کۉره، اولردن بیرینی 1836 ی. قۉقان خانی محمد علیخان نینگ بویروغیگه بناءً، خۉجند قاضیسی نبیجان مخدوم خاطب عملگه آشیرگن. ترجمه فارس تیلیدهگی ناقص نسخهدن قیلینگن و امیر تېمور نینگ 39 یاشگچه واقعهلری کېلتیریلگن. حاضر بو قۉلیازمه سنکتپېتېربورگدهگی شرقشناسلیک اینتیده سهقلنماقده. باشقهسی، خیوهده محمد یوسوف اراجي تامانیدن 1856—57ی.لر "توزوکی تېموري" نامی بیلن ترجمه قیلینگن و ینه بیری "قصهی تېمور" و "ملفوظات" ناملری بیلن معلوم بۉلگن پهلوان نیاز دېوان طرفیدن 1857—58 ی. لر خیوهده اۉگیریلگن اثر. هر ایکّله نسخه سنکتپېتېربورگ شهریده م. یې. سلتیکاوشچېدرین نامیدهگی راسسيه دولت ملي کتبخانهسیده سهقلنماقده. نبیجان مخدوم نینگ کوپلب خطالری بار اېسکی اۉزبېک تیلیدهگی ترجمهسی اساسیده روس شرقشناسی ن. پ. آستراوماو تورکستان جنرالگوبېرنهتاری بران ه. ب. ورېوسکي یاردمیده "ملفوظات" نینگ تورکي متنینی 1891 ی. تاشکېنتده نشر اېتدی. ن.پ. آستراوماو نشری اساسیده "ملفوظات" روس شرقشناسی نیل لیکاشین طرفیدن 1894 ی. تاشکېنتده روس تیلیگه ترجمه قیلیندی. 1934 ی. ماسکوهده روس عالِمی و.ه. پناو تامانیدن آستراوماو نینگ مذکور نشری اساسیده "ملفوظات" نینگ ینگی ترجمهسی نشر اېتیلدی. 1992 ی. تاشکېنتده تنیکلی شرقشناس اشرف احمېداو ن.پ.آستراوماو نشریگه تهیهنگن حالده شرَف الدین علی یزدي "ظفرنامه"سی نینگ تنقیدي متنیدن فایدهلنیب، "ملفوظات" نینگ اۉزبېک تیلیدهگی زمانهويلشتیریلگن اېرکین تهبدیلینی عملگه آشیردی. نهایت، "ملفوظات" نینگ اۉرته آسیاده عملگه آشیریلگن اېسکی اۉزبېک تیلیدهگی ترجمهلری اساسیده، سۉنگگی ییللرده، اۉزبېکستان عالِملریدن ه. بابابېکاو، ه. بابایېو، ه. قورانبېکاو تامانیدن "توزوکی تېموري" (ایکّینچی قَیته نشریگه "ظفرنامه" دېب نام قۉییلگن) همده "قصهی تېمور" ("ملفوظاتی تېموري") کتابلری چاپ اېتیلدی. ادبیات [ سه شنبه نهم مهر ۱۳۹۸ ] [ 10:55 ] [ داکترفاریابی ]
|
درباره وبلاگ  حرمتلی وعزیز دوستلر بو ویبلاگه خوش کیلدینگیز .سیز بو ویبلاگه یازیلگن ادبی فرهنگی تاریخی اجتماعی مضمونلر نی قویگن من .اوقوب وکمچیلیک لرنی تولدیره سیز دیگن امیده من.باشلنیش بیتیده حرمتلی متفکر شاعر ایرکین واحدوف نینگ اوزبیگیم عنوانلی شعرینی قویب شو شعر اساسیده آزگینه بولسه هم تورک اوزبیک تاریخی توغری سیده معلومات لر قیدیریب وب گه تشلب باره یابمن .سیز اولوغ شخصلر گه مقول بولسه دیگن امیده من.داکتر عزیزالله فاریابی AZIZULLAH FARYABI DR.FARYABI@GMAIL.COM DR-FARYABI@HOTMAIL.COM کانادا +1 778 998 3643 SKYPE DR-FARYABI65 | ||||||||
| [قالب وبلاگ : تمزها] [Weblog Themes By : themzha.com] | |||||||||