جلال الدین منگوبېردی و جلال الدین رومي قرینداشمی؟

*******************************************

جلال الدین منگوبېردی 1199-ییلده خوارزمده تولد تاپگن بۉلیب، 1169 — 1220-ییللرده یشه گن و 1200 — 1220-ییللرده خوارزم شاه لر دولتینی باشقه‌رگن حکمدار علاوالدین محمدII نینگ اۉغلی. جلال الدین منگوبېردی 1220-ییلده آته‌سی وفات اېتگه‌چ، 1221-ییل فبروریده خوارزم شاه لر دولتی تختیگه اۉتیرگن و اۉن ییل اوشبو دولتنی باشقه‌رگن سۉنگگی حکمداردیر. او مۉغول اصطلاحچیلریگه قرشی کوره‌ شلرده مثل سیز جسارت کۉرستب، 1231-ییلده قراقچیلر تامانیدن 31 یاشیده اۉلدیریلگن. آنه‌سی نینگ اسمی آی چېچک، آته‌سی علاوالدین محمدII 1172 — 1200-ییللرده حکمدارلیک قیلگن انوشتېگینيلر سلاله‌سیگه منسوب خوارزم شاه علاوالدین مظفر تکېش(یاکه ابولمظفر تکېش) نینگ اۉغلی.

جلال الدین رومي (بلخي) 1207-ییل 30-سېنتیبرده افغانستان نینگ بلخ شهریده تولد تاپیب، 1273-ییل نینگ 17-دیکابریده تورکيه‌ نینگ قۉنيه شهریده 66 یاشیده وفات اېتگن. اونینگ آته‌سی اسلام و تصوف علمی نینگ تنیقلی سیمالریدن بیری، «سلطان العلما» («عالِملر نینگ سلطانی») عنوانیگه مشرف بۉلگن اولوغ ذات، کبره‌ ويه طریقتی نینگ شیخی محمد بهاوالدین ولددیر. بهاوالدین ولد نینگ آته‌سی اۉز دوری نینگ تنیلگن انسانلریدن بیری حسین ابن احمد. آنه‌سی خوارزم شاه علاوالدین مظفر تکېش نینگ قیزی ملکه‌ی جهان امت الله سلطاندیر.

معلوم بۉلگنیدېک، جلال الدین منگوبېردی نینگ آته‌سی — خوارزم شاه علاوالدین محمد II ، آته‌سی نینگ آته‌سی، یعنی باباسی — خوارزم شاه علاوالدین مظفر تکېش.

جلال الدین رومي نینگ آته‌سی — بهاوالدین ولد، آته‌سی نینگ آنه‌سی، یعنی بوویسی — ملکه‌ی جهان، اونینگ آته‌سی — خوارزمشاه علاوالدین مظفر تکېش.

خلاصه‌ قیلیب ایتگنده،جلال الدین رومي جلال الدین منگوبېردی نینگ عمه‌سی نینگ نېوره‌ سی، یعنی جیینی حسابلنه‌دی. علاوالدین مظفر تکېش نینگ کتّه‌ قیزی ملکه‌ی جهاندن جلال الدین رومي، کیچیک اۉغلی علاوالدین محمد II دن اېسه جلال الدین منگوبېردی کېلماقده. منگوبېردی خوارزمده توغیلیب، کردستانده وفات اېتگن. رومي بلخده توغیلیب، قۉنيه‌ده وفات اېتگن.

هر ایکّله‌سی نینگ توغیلگن و وفات اېتگن جایلری اۉز دوریده خوارزمشاهلر دولتی ترکیبیده بۉلگن. بلخ شهر صفتیده، قۉنيه سلطانلیک صفتیده خوارزمشاهلر دولتی تصرفیده اېدی. قاله‌وېرسه، اولر نینگ توغیلگن و وفات اېتگن جایلری مسأله‌نینگ ماهیتینی اۉزگرتیرمه‌یدی.

منگوبېردی و رومي قان-قرینداش اېکن. بو نینگ قنده‌ی اهمیتگه اېگه‌لیگینی ایکّی بویوک سیما تمثالیده، بو اولوغ وطن نینگ بېتکرار اۉتمیشی کېسیمیده قره‌لماغاینی ایستر اېدیک.

مرادالله میزرایېو،

تاریخ فنلری نامزادی

***

Jaloliddin Manguberdi va Jaloliddin Rumiy qarindoshmi?

Jaloliddin Manguberdi 1199-yilda Xorazmda tavallud topgan boʻlib, 1169 — 1220-yillarda yashagan va 1200 — 1220-yillarda Xorazmshohlar davlatini boshqargan hukmdor Alouddin Muxammad II ning oʻgʻli. Jaloliddin Manguberdi 1220-yilda otasi vafot etgach, 1221-yil fevralda Xorazmshohlar davlati taxtiga oʻtirgan va oʻn yil ushbu davlatni boshqargan soʻnggi hukmdordir. U moʻgʻul istilochilariga qarshi kurashlarda mislsiz jasorat koʻrsatab, 1231-yilda qaroqchilar tomonidan 31 yoshida oʻldirilgan. Onasining ismi Oychechak, Otasi Alouddin Muxammad II 1172 — 1200-yillarda hukmdorlik qilgan Anushteginiylar sulolasiga mansub Xorazmshoh Alouddin Muzaffar Takesh(yoki Abul Muzaffar Takesh)ning oʻgʻli.

Jaloliddin Rumiy (Balxiy) 1207-yil 30-sentyabrda Afgʻonistonning Balx shahrida tavallud topib, 1273-yilning 17-dekabrida Turkiyaning Koʻniya shahrida 66 yoshida vafot etgan. Uning otasi islom va tasavvuf ilmining taniqli siymolaridan biri, “Sulton ul-Ulamo” (“Olimlarning Sultoni”) unvoniga musharraf boʻlgan ulugʻ zot, Kubraviya tariqatining shayxi Muhammad Bahovudin Valaddir. Bahovuddin Valadning otasi oʻz davrining tanilgan insonlaridan biri Husayn ibn Ahmad. Onasi Xorazmshoh Alouddin Muzaffar Takeshning qizi Malikai Jahon Amatulloh Sultondir.

Maʼlum boʻlganidek, Jaloliddin Manguberdining otasi — Xorazmshoh Alouddin Muhammad II, otasining otasi, yaʼni bobosi — Xorazmshoh Alouddin Muzaffar Takesh.

Jaloliddin Rumiyning otasi — Bahouddin Valad, otasining onasi, yaʼni buvisi — Malikai Jahon, uning otasi — Xorazmshoh Alouddin Muzaffar Takesh.

Xulosa qilib aytganda, Jaloliddin Rumiy Jaloliddin Manguberdining ammasining nevarasi, yaʼni jiyani hisoblanadi. Alouddin Muzaffar Takeshning katta qizi Malikai Jahondan Jaloliddin Rumiy, kichik oʻgʻli Alouddin Muhammad II dan esa Jaloliddin Manguberdi kelmoqda. Manguberdi Xorazmda tugʻilib, Kurdistonda vafot etgan. Rumiy Balxda tugʻilib, Koʻniyada vafot etgan.

Har ikkalasining tugʻilgan va vafot etgan joylari oʻz davrida Xorazmshohlar davlati tarkibida boʻlgan. Balx shahar sifatida, Koʻniya sultonlik sifatida Xorazmshohlar davlati tasarrufida edi. Qolaversa, ularning tugʻilgan va vafot etgan joylari masalaning mohiyatini oʻzgartirmaydi.

Manguberdi va Rumiy qon-qarindosh ekan. Buning qanday ahamiyatga egaligini ikki buyuk siymo timsolida, bu ulugʻ Vatanning betakror oʻtmishi kesimida qaralmogʻini istar edik.

Murodulla Mirzayev,

tarix fanlari nomzodi

Shohistahon Uljaeva

ЎЗБEКИСТОН ТАРИХИ. ИСТОРИЯ УЗБEКИСТАНА. HISTORY OF UZBEKISTAN

***

Жалолиддин Мангуберди ва Жалолиддин Румий қариндошми?

Жалолиддин Мангуберди 1199 йилда Хоразмда таваллуд топган бўлиб, 1169 — 1220 йилларда яшаган ва 1200 — 1220 йилларда Хоразмшоҳлар давлатини бошқарган ҳукмдор Алоуддин Мухаммад II нинг ўғли. Жалолиддин Мангуберди 1220 йилда отаси вафот этгач, 1221 йил февралда Хоразмшоҳлар давлати тахтига ўтирган ва ўн йил ушбу давлатни бошқарган сўнгги ҳукмдордир. У мўғул истилочиларига қарши курашларда мислсиз жасорат кўрсатаб, 1231 йилда қароқчилар томонидан 31 ёшида ўлдирилган. Онасининг исми Ойчечак, Отаси Алоуддин Мухаммад II 1172 — 1200 йилларда ҳукмдорлик қилган Ануштегинийлар сулоласига мансуб Хоразмшоҳ Алоуддин Музаффар Такеш(ёки Абул Музаффар Такеш)нинг ўғли.

Жалолиддин Румий (Балхий) 1207 йил 30 сентябрда Афғонистоннинг Балх шаҳрида таваллуд топиб, 1273 йилнинг 17 декабрида Туркиянинг Кўния шаҳрида 66 ёшида вафот этган. Унинг отаси ислом ва тасаввуф илмининг таниқли сиймоларидан бири, «Султон ул-Уламо» («Олимларнинг Султони») унвонига мушарраф бўлган улуғ зот, Кубравия тариқатининг шайхи Муҳаммад Баҳовудин Валаддир. Баҳовуддин Валаднинг отаси ўз даврининг танилган инсонларидан бири Ҳусайн ибн Аҳмад. Онаси Хоразмшоҳ Алоуддин Музаффар Такешнинг қизи Маликаи Жаҳон Аматуллоҳ Султондир.

Маълум бўлганидек, Жалолиддин Мангубердининг отаси — Хоразмшоҳ Алоуддин Муҳаммад II, отасининг отаси, яъни бобоси — Хоразмшоҳ Алоуддин Музаффар Такеш.

Жалолиддин Румийнинг отаси — Баҳоуддин Валад, отасининг онаси, яъни бувиси — Маликаи Жаҳон, унинг отаси — Хоразмшоҳ Алоуддин Музаффар Такеш.

Хулоса қилиб айтганда, Жалолиддин Румий Жалолиддин Мангубердининг аммасининг невараси, яъни жияни ҳисобланади. Алоуддин Музаффар Такешнинг катта қизи Маликаи Жаҳондан Жалолиддин Румий, кичик ўғли Алоуддин Муҳаммад II дан эса Жалолиддин Мангуберди келмоқда. Мангуберди Хоразмда туғилиб, Курдистонда вафот этган. Румий Балхда туғилиб, Кўнияда вафот этган. Ҳар иккаласининг туғилган ва вафот этган жойлари ўз даврида Хоразмшоҳлар давлати таркибида бўлган. Балх шаҳар сифатида, Кўния султонлик сифатида Хоразмшоҳлар давлати тасарруфида эди. Қолаверса, уларнинг туғилган ва вафот этган жойлари масаланинг моҳиятини ўзгартирмайди.

Мангуберди ва Румий қон-қариндош экан. Бунинг қандай аҳамиятга эгалигини икки буюк сиймо тимсолида, бу улуғ Ватаннинг бетакрор ўтмиши кесимида қаралмоғини истар эдик.

Муродулла Мирзаев,

тарих фанлари номзоди

Shohistahon Uljaeva

ЎЗБEКИСТОН ТАРИХИ. ИСТОРИЯ УЗБEКИСТАНА. HISTORY OF UZBEKISTAN