ابو نصر فارابي (870-950)
بویوک اجدادیمیز فارابي اریس دریاسی سووی نینگ سِردریاگه قوییلیش یېریگه جایلشگن فاراب قیشلاغیده توغیلیب اۉسدی.

فارابي نینگ یاشلیگی عرب خلیفه‌ لیگی پایتختی بغداد شهریده کېچدی. او بو یېرده‌ گی مدني محیطدن نفس آلیب، عالِملر بیلن یقیندن تنیشدی. شونینگدېک، فلسفه‌ علمیدن سبق آلدی. فارابي ارستو نینگ همه‌ اثرلرینی بیرته‌ هم قالدیرمه‌ ی اۉقیب چیقدی. نتیجه‌ ده فارابيده ارستو نینگ غایه‌ لرینی یېنگیللیک بیلن توشونیب، اونینگ اۉز آلدیگه قۉیگن وظیفه‌ لری و اۉیلنتیرگن معمالری کۉلمینی حس اېتیش کۉنیکمه‌ لری پیدا بۉلدی. ایتیشلریچه، فارابي ارستو نینگ «جان حقیده» دېب ناملنگن اثریگه اۉز قۉلی بیلن: «مېن بو اثرنی 200 مرته‌ اۉقیدیم»، — دېب یازیب قۉیگن اېکن.

منبعلرده یازیلیشیچه، فارابي دستلب قاضیلیک قیلگن. لېکن کېینچه‌ لیک حقیقتنی ایزلب تاپیش امیدیده دولت ایشلری و قسماً مدرسلیک بیلن مشغول بۉله‌ دی. بیر کونی یقین کیشیلریدن بیری فارابيگه بیر قنچه‌ کتابنی امانتگه تاپشیریب کېته‌ دی. بو کتابلر نینگ ایچیده ارستو نینگ بیر قنچه‌ اثرلری هم بار اېدی. فارابي بۉش وقتلریده انه‌ شو اثرلرنی بیر چېکّه‌ دن اۉقیشگه کیریشه‌ دی. عیناً انه‌ شو مطالعه‌ اونینگ قاضیلیکنی تشلشیگه سبب بۉله‌ دی. بو تصادف فارابي نینگ تقدیریده مهم‌ ا‌ۉرین توته‌‌ دی و او بویوک عالِملیک مقامیگه یېتیشه‌ دی. بعضی معلوماتلرگه قره‌ گنده‌‌، فارابي ارستو نینگ «طبيعي اویغونلیک» اثرینی 40 مرته‌، «ریتاریکه» اثرینی 200 مرته‌ اۉقیب چیققن.
فارابيگه ارستودن کېینگی «ایکّینچی استاذ» دېب نام بېریلگن. چونکه‌ او خودّی ارستو کبی علم عالمی نینگ دېیرلی برچه‌ جبهه‌ لریگه عاید قره‌ شلرینی منتظم روشده بیان اېتیب بارگن. او بویوک شاعر هم اېدی.
فارابي 950 ییلده حیاتدن کۉز یومدی و دَمشق شهریده دفن اېتیلدی.
* * *
فارابي شونده‌ی یازه‌دی: «اگر سلطنت هر قنده‌ی طلبگه جواب بېرسه-یو، اما اونی دانشمندلیک ترک اېتسه، مملکت حکومتسیز قالدی، دېیوېرینگ. بو مملکتنی باشقرووچی حکمدار هم اۉز موقعینی بوتکول یۉقاته‌ دی. مملکت اېسه هلاکتگه یوز توته‌‌ دی».
* * *
اگر حکمدار آدملرنی اۉزیگه بۉیسوندیریش، اطاعت اېتتیریش، اولرنی بوتکول اۉز ایزمیگه سالیب، نیمه‌ ایسته‌ سه، نیمه‌ نی بویورسه، شونی سۉزسیز بجا کېلتیریشلری اوچون جنگ قیلسه، بو عدالتسیز کوره‌ شدیر. اگر حکمدار کیمدندیر اوستون توریش مقصدیده جنگ قیلسه، بو هم عدالتسیز اوروش حسابلنگوسیدیر. باردی-یو، حکمدار کیمنیدیر یاکه کیملرنیدیر اۉز غضبینی قاندیریش یاخود شونچه‌ که‌ حضورلنیش اوچون اۉلدیرسه، بو حرکت هم عدالتسیزلیک سنه‌ له‌ دی.
* * *
فقرالر بیلن ملاقات اصوللری و اولرگه تأثیر اۉتکزیش یۉللری سادّه‌ و توشونرلی بۉلماغی لازم. عکس حالده آدملر حکمدارنی توشونمه‌ یدیلر یاکه اونینگ طلبینی بجرالمه‌ یدیلر. حکمدارلر دارونی بېمار نینگ سېویملی و کۉپ تناول قیله‌ دیگن طعامیگه قۉشیب ایچیره‌ دیگن مهارتلی طبیبگه اۉخشه‌ ماقلری لازم. زېرا، مِهرو محبت و رغبتلنتیریشلر فقرالر بیلن معامله‌ نینگ اېنگ اساسي اصولیدیر.
* * *
حکومت رهبریده قوییده‌گی 12 ته توغمه صفتلر جمع‌ بۉلماغی جایز: خوش‌بیچیملیک، فهم-فراستلیلیک، اۉتکیر خاطره‌، ادراکلیلیک، سۉزگه چېچنلیک، علمگه چنقاقلیک، هر بیر ایشده معیارنی سه‌ قله‌ ی بیلیش، حلاللیککه محبت و یالغانگه نفرت، عالیجنابلیک، بایلیککه نفرت، عدالتپرورلیک، قطعيلیک.
* * *
بیر کونی فارابيدن سۉردیلر:
— کیم نینگ بیلیمی کوچلیراق: سېنیکیمی یا ارستونیکیمی؟
فارابي شونده‌ ی جواب قَیتردی:
— مېن اۉشه‌ زمانده یشب، او بیلن اوچره‌ شگنیمده و اونینگ قۉلیده تحصیل آلگنیمده اېدی، اونینگ اېنگ یخشی شاگردلری صفیدن جای آلگن بۉلردیم