|
uzbegim
ادبی فرهنگی تاریخی اجتماعی
| ||
|
یازووچی نینگ اقرارلری (گهبریېل گرسیه مرکېس بیلن صحبت) یازووچی نینگ حیاتی، دنیاقرهشی، ایجادي لابراتوارسی همیشه اۉقووچیلرنی قیزیقتیریب کېلگن. اینیقسه، ادبیات اخلاصمندلری اۉزلری نینگ سېویملی ادیبی حقیده برچه معلوماتلرنی بیلیشنی ایستهیدی. قوییدهگی صحبت متنی راسسيهده چاپ اېتیلهدیگن «لاتین امریکاسی» ژونالی نینگ 1980 ییلگی 1-سانیدن قیسقهرتیریب آلیندی. اونده اۉزی نینگ «بویوک نینگ کوزی»، «یالغیزلیک نینگ یوز ییلی» رومانلری بیلن اۉزبېک اۉقووچیسیگه هم یخشی تنیش بۉلگن گهبریېل گرسیه مرکېس بیلن اثرلری نینگ یرهتیلیش تاریخی، یوتوق و کمچینیکلری، عموماً، ادبیاتنی توشونیش خصوصیده سۉز یوریتیتیلهدی. «...پاېزدده باریلهدیگن بۉلسه جېنېوه شههریگه سکّیز ساعتلیک مشقتلی یۉلنی باسیب اۉتیشیم کېرهک. یخشییمکی، دۉستلریمدن «یالغیزلیک نینگ یوز ییلی» اثری نینگ بیر نسخهسینی آلگن اېکنمن. بۉلمهسه اۉقیشگه هېچ وهقا یۉقلیگیدن کېته-کېتگونچه زېریکردیم. شوندهی قیلیب، اۉزیم یازگن روماننی هم اۉقیدیم. انیقراغی، اونینگ اوچ-تۉرت بابینی مطالعه قیلدیم، خلاص...» — خۉش، کتابینگیز اۉزینگیزگه یاقدیمی؟ — آچیغاینی ایتگنده یۉق. بیرار اثر یازهیاتگه نینگده دنیاده اوندن یخشیراق کتاب یۉقلیگیگه ایمان کېلتیرهسن. اما اونی بو گل اۉقیگنیمده رومان یازیلهیاتگن کېزلرده مېنده نیمهلردیر یېتیشمهگنینی توشوندیم. یعنی، اثرده واقعه-حادثهلرنی فقط گپیریب بېریبمن. بو اېسه یازووچی اوچون جوده اویت. اصلیده بو اثرنی باشلهگنیمده وقتیم کم، اوستیگه-اوستهک اونی تېز توگهتیشیم کېرهک اېدی. «بویوک نینگ کوزی»نی اېسه یېتّی ییل دوامیده خاطرجمع یازدیم. شو سبب «یالغیزلیک نینگ یوز ییلی» اثری نینگ توغیلیشی قیین بۉلگن. مېن نهایتده اینجیق اۉقووچیمن. اگر کتاب زېریکتیرسه، اونی اولاقتیریب یوبارهمن. یازهیاتگنیمده هم شوندهی قیلهمن. قۉلیمگه قلم آلیسهیم بیلن بیتهیاتگنلریم اۉقووچی اوچون زېریکرلی بۉلهیاتگندېک تویوله باشلهیدی. شو باعث، اثرلریمنی جانلشتیریش یۉللرینی قیدیرهمن. «یالغیزلیک نینگ یوز ییلی»نی یازهیاتگنیمده هم منه شوندهی بۉلگندی. اثرده جوده کۉپ اولادلر حقیده حکایه قیلینیشی کېرهک اېدی. کېینراق اېسه، اگر شوندهی یۉل توتسهم، رومان تکراري دَوريلیکدن عبارت بۉلیب قالهدی و اۉقووچینی زېریکتیرهدی، دېب اۉیلهدیم. شو نینگ اوچون اونینگ دېیرلی تېنگ یرمی یازیب بۉلینگنیده یازیشدن تا‘ختهدیم. — بیر تنقیدچی «یالغیزلیک نینگ یوز ییلی» اثری «بویوک نینگ کوزی» نینگ مقّدمهسیگه اۉخشهب قالگن، دېگندی. باشقهلر اېسه روماننی توشونالمهگن جایلرینی بیلیش اوچون اونگه قیته-قیته مراجعت قیلهدی. اۉزینگیز بو حقده نیمه دېیسیز؟ — سوالینگیزدن کېین «یالغیزلیک نینگ یوز ییلی» رومانینی ینه بیر کرّه اۉقیب چیقیشیم کېرهککه اۉخشهیدی. ایشا نینگ، بو سیزگه قَی درجهده قیزیق بۉلسه، مېن اوچون هم شوندهی. تنقیدچی تنیشلریم تلهیگینه. اولر بو کتاب حقیده کۉپ یازیشدی. مقالهلرنی اۉقیمهی قۉیگنیمگه اېسه انچه وقت بۉلدی. چونکی تنقیدچیلر نینگ ساخته و ناتۉغری فکرلرینی عموماً سینگدیرالمهیمن. مېن اۉقووچی و یازووچی اۉرتهسیده تۉغریدن-تۉغری علاقهلر بۉلیشینی خواهلهیمن. هر دایم یازیشنی باشلهگنیمده اثرلریم آرقهلی هېچ بیر «دلّال»لرسیز اۉقووچیگه بیرار نرسه بېریشگه اینتیلهمن. جیلّه قورسه، شونگه اینتیلهمن. بعضی تنقیدچیلرده اثرده مؤلف نیمه دېماقچی بۉلگنيو، اونینگ اۉزی بو کتابنی قندهی توشونگنینی اۉقووچیلرگه ایتیب بېریش مایلی کوچلی. دېمک، بو شرایطده ادیب بیلن اۉقووچی نینگ اۉرتهسیده هېچ قندهی علاقه قالمهیدی. شو نینگ اوچون هم اولرنی یمان کۉرهمن. اۉیلشیمچه، اولر یازووچی و اۉقووچی اۉرتهسیده توریب، فقط خلل بېرهدی. گاهیده اولر نینگ «چېتراق تورینگ. مېن سیز بیلن اېمهس، اۉقووچی بیلن گپلشهیهپمن»، دېییشگنینی کۉریب اېنسهنگ قاتهدی. اَیریملری نینگ خَیالیگه نه ادیب، نه اۉقووچی کېلهدی. بلکه، بو تۉغریدیر، کتابده تۉله انگلب بۉلمهیدیگن جایلر کۉپدیر. بوندن اېسه اکثریت تنقیدچیلر اۉزلرینی آقلش اوچون «حتا مؤلف نینگ اۉزی نیمه دېماقچیلیگینی بیلمهیدی»، دېیه جر سالیشهدی. شو سبب اولر نینگ فکرلرینی یورهگیمگه یقین آلمهیمن. یاکه اۉزی شوندهی بۉلیشی کېرهک اېدی، دېب قۉیه قالهمن. «یالغیزلیک نینگ یوز ییلی» «بویوک نینگ کوزی» اثری نینگ مقّدمهسیمی؟ بلکه، نفقهت بو اثر، بلکه باشقهلری هم تنقیدچیلر نینگ نظریده شوندهیدیر. بیراق «بویوک نینگ کوزی» تماماً باشقه اثر. مېن شوندهی اۉیلهیمن. اثریمگه قیته-قیته مراجعت اېتیش اۉزیمگه هم یاقهدی. چونکی بو کتاب عمری نینگ دواميلیگی بیلن باغلیق. ادبیات تاریخیدن معلومکی، اۉتگن دورلرده همهنی حیرتگه سالهدیگن کۉپلب اثرلر یرهتیلگن. کېینچهلیک اېسه اولر معاملهدن چیقیب کېتگن. حاضر اۉشه کتابلرنی هېچ کیم اېسلهمهیدی. دېماقچیمنکی، قنی بوگون اۉشه بېنظیر، قۉلمه-قۉل بۉلیب اۉقیلگن ریتسرلر نینگ رومانلری؟ «یالغیزلیک نینگ یوز ییلی»ده اېسه هېچ کیم هېچ قچان بیلمهیدیگن دورلر عکس اېتگن. شو سبب مېنینگ بو کتابیمگه وقت اۉز ایزمینی قندهی اۉتکزیشینی اۉیلب بعضیده خواطرگه توشهمن. مېن اوچون او آلیب کېلگن شهرت و جوده کۉپ نسخهده ساتیلگنی، دنیا نینگ اۉتّیزدن آرتیق تیلیگه ترجمه قیلینگنی اونچهلیک کتّه اهمیتگه اېگه اېمهس. مېن اوچون اساسيسی، اثریم نینگ بیرینچی اولاددن ایکّینچیسی، اوچینچیسی و هکذاسیگه سَلماغاینی یۉقاتمسدن اۉتیشیدیر. اۉیلشیمچه، عیناً منه شو ادبیاتده قالیش بۉلسه کېرهک. افسوسکی، مؤلف عادي اۉقووچی نینگ فکرینی هېچ قچان بیلالمهیدی. بونگه شان-شهرت سببلی یوزهگه کېلگن مصافه تۉسقینلیک قیلهدی. بعضیده خاتینیم مېرسېدېس بیلن اویده یالغیز قالگنیمیزده کیمنیدیر کېچکی طعامگه تکلیف اېتهمیز یاکه عکسینچه. دۉستلریمیز کۉپ. اولر نینگ اَیریملری شونچهکه قۉنغیراق قیلیشمهیدی، بلکه ییگیرمهدن آرتیق آقشام، بیرهمانه اوچرهشوولر بارلیگینی تأکیدلشهدی. انه شوندهی ضیافتلرده ینه شان-شهرت طفیلی یکّهلنیب قالهسن کیشی. — کتابخوانلر نینگ خطلری-چی؟ — هه، اولر یازیشهدی. نامهلر نینگ اکثریتیده اثرلر نینگ قۉلیازمهلرینی سۉرهشهدی یاکه ایجادیم یوزهسیدن حمایه قیلهیاتگن دیپلوم ایشلری و دیسسېرتتسیهلری بۉییچه سواللر بیلن مراجعت قیلیشهدی. سېوگیسینی سېنگه خطلر آرقهلی اظهار اېتیشی اېسه یاقیمسیز. خاتینیم بونهقه نامهلردن عجایب «کاللیکسیه» ییققن. البته، او مېنگه بو خطلرگه نه جواب یازیشنی، نه اولرنی سهقلب قۉییشنی تکلیف اېتهدی. افسوسکی، عادي کتابخوانلر بیلن علاقهلرگه اولر نینگ تاتینچماقلیگی حلهقیت بېرهدی. اتّنگ، اولر ایجادینگ حقیده نیمه دېب اۉیلهیاتگنینی بیلالمهیسن. تۉغریسینی ایتگنده، اۉقووچیلر «یالغیزلیک نینگ یوز ییلی» اولر نینگ عایلهسی تاریخی اېکنینی حقیده تېز-تېز یازیب توریشهدی. طبيعيکی، کریب حوزهسی و لاتین امریکاسیده یهشهیدیگن آدملردن بونی اېشیتیش نینگ هېچ بیر عجبلنرلی جایی یۉق. بیراق بیر کونی جرمنيهدهگی کیچیک بیر شهرده (افسوسکی، نامینی اېسلهیالمهیمن) یهشاوچی آلمان عیالیدن خط آلدیم. اونینگ یازیشیچه، «یالغیزلیک نینگ یوز ییلی» اولر نینگ عایلهسی نینگ تاریخی حقیده. مکاندا اېسه اولر نینگ قیشلاغی. بو فکر نیمه اوچون اثرنی کینوفلم قیلیشگه قرشی بۉلگنیمنی اثباتلهیدیگن عامل. حقیقتاً هم پول اوچون هر نرسهگه تیار بۉلگن، اثرنی قۉشیمچهلر بیلن «باییتهدیگن» رژیسورلر، اینیقسه، شمالي امېریکالیک مذکور ساحه متخصصلریگه دایم رد جوابینی بېریب کېلگنمن. اولر مېنی کۉندیریش اوچون بیر میلیون، ایکّی میلیون و حاضرده اوچ میلیون دالر تکلیف اېتیشماقده. بیراق پوللر فکریمنی اۉزگهرتیریشگه اساس بۉلالمهیدی. مېن اۉقووچیلر کتابدهگی قهرمانلرنی قندهی فرض قیلسه، شوندهیلیگیچه مطالعه اېتیشینی ایستهیمن. یعنی بیر اۉقووچی اورسولنی ماماسیدېک تصور اېتسه، ایکّینچیسی اونینگ سیماینی سینگلیسیدېک کۉز آلدیگه کېلتیریب کتابیمنی اۉقیشینی خواهلهیمن. چونکی کتابخوان اۉقیش جریانیده اۉزی نینگ شخصي سیمالرینی یرهتهدی. اېکرانده اېسه هر بیر پېرسانهج نینگ اۉز قیافهسی بار. بیلمهدیم، بوندهی قلتیس ایش کتابخوان نینگ کۉنگلینی سیندیرمسمیکین؟ میلی، اۉقووچیلر اورسولنی خالهسیگه اۉخشهتیشسین، مثلاً، صافی لارېنگه اېمهس. خالهسی اونچهلیک چیرایلی بۉلمهسه هم، میلیگه. نظریمده، کتابخوان و یازووچی اۉرتهسیدهگی ایچکی ملاقات — عیناً شو. — دېمک، اثرلر اساسیده فلملر یرهتیش سیمالرنی بوزیشی ممکن... — هه، بو ایش عیناً سیمالرنی اۉزگهرتیرهدی. فلملر کۉرهیاتگنیمیزده «قره، اونینگ بشرهسیگه، قره!» دېب ایتهمیز. شو نینگ برابریده هر دایم اولردن کۉنگلیمیز ساویب بارهیاتگنینی حس اېتهمیز. — خودّی اۉزینگیزدېک، اۉقووچی و یازووچیلرگه جدّي تأثیر اېتگن اوچ نفر ادیبنی ایتیب بېره آلهسیزمی؟ — دایم توشونرسیز بۉلگن ادبي تأثیر نیمه اېکنینی بیلمسدن توریب، نفقهت اولر نینگ اوچ نفرینی، بلکه، اۉن، ییگیرمه نفرینی کېلتیریب اۉتیش ناحقلیک بۉلهدی. شو باعث، مېن هر قندهی وضعیتده هم قیزیقیش اویغآتیب کېلگن ادبي تأثیر نیمه اېکنی و اونی قندهی ایتیلیشی تۉغریسیده مفصل جواب بېرهمن. بیر کونی «بویوک نینگ کوزی» اثرینی قندهی دوام اېتتیریشنی بیلمهی تورگنیمده قۉلیمگه تصادفهن اېرنېست خېمینگوېی سۉزباشی یازگن «افریقا آوی» («آخاته و افریکې») دېگن اثر توشیب قالدی. مېنی حیران قالدیرگن نرسه شو اېدیکی، نیمه سببدن ادیب عیناً منه شو کتابگه سۉزباشی یازدی؟ باشیده اثر اونچهلیک یخشی تأثرات قالدیرمهدی. بیراق، عادتیمگه کۉره، اونی آخریگچه اۉقیب چیقدیم. کتابده آو و فیللر حقیده جوده زۉر یازیلگندیکی، مؤلف جانوارلرنی اۉرگنیب چیقیش بارهسیده کۉپچیلیککه اۉرنهک بۉله آلهدی. اثرنی اۉقیب بۉلگهچ، اۉز خطا و کمچینیگیم نیمهده اېکنینی توشوندیم. باشقچه ایتگنده، کوتیلمهگنده قهرمان نینگ فعل-اطواری و کرکترینی افادهلش نینگ کلیتینی تاپدیم. ادبي تأثیرنی تۉلیق نظارت قیلیش نینگ علاجی یۉق. بعضیده تنقیدچیلر ادیبلرنی تأثیرلنیشده عیبلب، شوندهی کتابلرنی مثال کېلتیریب اۉتیشهدیکی، اولرنی حتا یازووچی اۉقیمهگن هم بۉلهدی. شو نینگ اوچون گپ کېلگنده، تنقایدچیلر کۉپینچه منه شوندهی خطالرگه یۉل قۉییشینی ایتیب اۉتمسهم عدالتسیزلیک بۉلهدی. اخیر، آدم باشقه بیرو نینگ اثرینی اۉقیمسدن توریب، قندهی تأثیرلنیشی، الهاملنیشی ممکن؟ شو اۉرینده، شک-شهبهسیز، ایتیب اۉتیشیم ممکنکی، مېن هسپانیهلیک ادیبی فرهنس کهفکهدن جدّي تأثیرلنگنمن. مکتبده اۉقیب یورگن کېزلریمده کیم نینگ اثرینی اۉقیسهم، اۉشه موضوعده یازیشنی خواهلردیم. اما طلبهلیک ییللریمده تصادفهن کهفکه نینگ «مېتهمارفازهلر» دېگن حکایهلر تۉپلمی توشیب قالدی. کېین اۉقیشنی باشلهدیم و درّو اۉیلهدیم: «بو اثر ادبیاتگه یرهدیمی، دېمک، یازیشگه عرضيدی». بیراق اۉشهنده بونهقه قیلیش کېرهک اېمهسلیگینی بیلمهگندیم. بو تعقیقلنگن، دېب اۉیلهدیم. شو لحظهده مېنده آدملرگه ایتهدیگن گپلریم بارلیگینی توشوندیم. اېرتهسی کونی اېسه یازیشنی باشلهدیم. تن عالمهن، شو پیتگچه اعلان قیلینگن حکایهلریمده کهفکه نینگ تأثیری کتّه. لېکن اولر ایجادي ایشلریم نینگ دستلبکیلری اېدی. قیتهدن اۉقیب چیققنیمده اولرده اینتېللېکتوللیک بارلیگینی سېزدیم. یعنی اولر مهوهوم، فقط اوی-خَیاللردن عبارت بۉلیب قالگن اېدی. شوندن کېین، مېن حقیقي حیات بیلن یوزمه-یوز کېلگن جایگه — توغیلگن قیشلاغیمگه قَیتدیم. بو یېرده اېسه ادبیات نینگ اساسی نیمه اېکنینی توشوندیم. شو نینگ اوچون کهفکهگه رحمت ایتهمن، نېگهکه، او مېن یازماقچی بۉلگن، لېکن عرضیمهیدیگن اثرلرنی بیتمهگندی. بیر کونی فالکنېر یازگن جایلر بیلن تنیشیش نیتیده قۉشمه شتاتلر نینگ جَنوبیگه یۉل آلدیم. او یېر مېن دنیاگه کېلگن ارهکهتهکه شهرچهسیگه جوده اۉخشهب کېتردی. بلکه، مېنگه شوندهی بۉلیب تویولگندیر. بیراق اولر بیر-بیریگه عمومي بېلگیلری بیلن اۉخشهش اېدی، نظریمده. ارهکهتهکهده «یونهیتېد فروت کمپنیسی» قوریلیشی نتیجهسیده او یېرده معیشي مدنیت — ارخیتېکتوره، شو بیلن بیرگه، تېمیر تام قاپلهمهلری، پاېزد واگونلری، پلمهلر و اۉتلاقلر پیدا بۉلدی. بو قۉشمه شتاتلر نینگ جَنوبیده هم بار. بولر نینگ همهسینی کۉرگنیمدن سۉنگ، دنیاده بیر نېچه بار فالکنېر مېنی اۉقیگن دېب گپیریلگن و مېن اَیتماقچی بۉلگن اظهارلر بارهسیدهگی معمالر یېچیمی تاپیلگندېک اېدی. یعنی فالکنېردن تأثیرلنگنیمنی تن آلمهسلیک عدالتسیزلیک بۉلیشینی انگلهدیم. ینه بیر عجبلنرلی تأثیرلنیش. شک-شهبهسیز، بونی هېچ بیر تنقیدچی سېزمهگن و فهملهمهگن. او ویرجینيه وولفدیر. عیناً اوندهگی اۉزیگه خاصلیک و حیرتده قالدیرهدیگن درجهده دنیانی حس اېتیش، اېنگ اساسيسی، زماننی جوده یخشی انگلش فضیلتی یازیشیمگه یاردم بېرگن. مېن ناملرینی ایتیب اۉتگن یازووچیلر نینگ اوچ نفری هم هسپانیهلیک تیلیده یازمسلیگینی کۉریب توریبسیز. همهسیدن هم کۉره، ایجادیمده ینه بیر اعتباریمگه مالک تأثیرلنیش بو — آلتین عصر هسپانیهلیک شعریتی. باشقچه ایتگنده، مېن هسپانیهلیک تیلینی اۉرگنیشیم نتیجهسیده فقط پواېتیک بیلیم آلیسهگه اېریشدیم. حاضر هسپانیهلیک شعریتینی بېش برماقدهی بیلهمن، دېب ایته عالمهن. بو ایشلشیمگه اسقاتهدی. شونینگدېک، اتلانتیکه اقیانوسی قیرغاقلریدهگی کالومبيه و کریب آراللری نینگ خلق قۉشیقلریدن قتّيق تأثیرلنگنمن. اولر نینگ منېرهسینی اېسه تعریفلب بېریش قیین، فقط لذتلنیش، هیجانلنیش ممکن. مېن اولرنی حکایه قیلیب بېریش اوچون کېلگنیمده انچه کېچ قالگندیم. شوندهی بۉلسه-ده، امین بۉلدیمکی، قۉشیقلرده دنیا عکس اېتهدی. هرهالده مېن شوندهی دېب اۉیلهیمن. تن آلیب ایتهمن، کریب موسیقهلریدهگی عاديلیک و صمیميلیکدن هم کۉپ تأثیرلنهمن. بو «بویوک نینگ کوزیده» اۉز افادهسینی تاپگن. شو نینگ اوچون ترجمانلر قیینچیلیکلرگه دوچ کېلیشماقده. اثر کریب خلقلری نینگ شعرلری بیلن باییتیلگن، جملهدن، اونده کوبهلیکلر نینگ، مېکسیکهلیکلر نینگ قۉشیقلری هم بار. تۉغریسینی ایتیش کېرهک، بو آنگلی روشده قیلینگن. بو مؤلف نینگ لذتلنیشی اوچون قیلینگن اۉزیگه خاص ادبي اۉیین اېدی. — اثرلرینگیزدهگی قهرمانلر... — اثرلردهگی قهرمان بو — معلوم بیر انیق شخص اېمهس. او کۉپلب کیشیلردن عبارت — کاللهج. اگر کیمدیر بیرار بیر تشقی قیافهنی عکس اېتتیرماقچی بۉلسه، او، البته، یاووز کۉزنی بیرودن، ینه کیمدندیر بوروننی، اوچینچی کیشیدن فعل-اطوارنی، تۉرتینچی آدمدن ساچنی آلیب، رزیل بیر انسان نینگ کۉرینیشینی تصویرلهیدی. اۉزیم نینگ قهرمانلریم حقیده گپیرهدیگن بۉلسهم، اولر نېگیزی مېن اېسلهیدیگن، تنيدیگن آدملردن آلینگن. اَیریملری اېسه جوده کۉپ باشقه-باشقه کیشیلر نینگ سیماسی اساسیده یرهتیلگن. قهرمانلر نینگ برچهسینی اساسینی، اوّلا، مؤلف تنلهیدی. او خواه عیال، خواه اېرکک، خواه یخشی، خواه یمان بۉلسین، بریبیر، دستلبکی تأثیرلنیش مؤلفدن باشلنهدی. کېین اونی قهرمان اېتیب شکللنتیریش بالکل باشقچه نرسه. پېرسانهجلرنی مؤلف یورهگیدن حس اېتهدی: کیم یمانو کیم یخشی. قیسقهسی، قلبده نیمه بۉلسه، اۉشه یوزهگه چیقهدی. شو نینگ اوچون عیناً ادبیاتده «منیخېیستوه»نی توتیب توریش جوده قیین و یمان. نېگهکه، سېن اېرتهلب باشقه آدم بۉلهسن، کېقوروق اېسه عموماً اۉزگه کیشی ایلنهسن... عظیم رۉزيېو ترجمهسی «حریت» گزېتهسیدن آلیندی (2012). [ جمعه بیست و ششم تیر ۱۳۹۴ ] [ 3:12 ] [ داکترفاریابی ]
|
||
| [قالب وبلاگ : تمزها] [Weblog Themes By : themzha.com] | ||