|
uzbegim
ادبی فرهنگی تاریخی اجتماعی
| ||
|
عزیز اولیالر، صحابهلر مقبرهلرینی، قوتلوغ قدمجالرنی زیارت اېتماقنی هم فرض، هم قرض بیلور اېدیم. قیده بۉلمهی، زیارتگاهلر آلدیده آتدن توشیب، طهارت آلگهچ، یلنگ آیاق بیلن باریب، زیارتنی اۉرینلهتدیم. ارکانو دولت، برچه ملازملریم هم زیارتگاهلرنی انه شوندهی طواف اېتماقنی عادت بیلیشدی. صاحبقران حکایه تلری و حکمتلری بیر کونی پدری بویوکواریمیز — امیر ترهغآی بهادیر کۉپ قۉیلرنی مېنگه بېریب، سمرقند بازاریگه سوداگه یۉلله دیلر. قۉیلر نینگ همهسینی مینگ آلتینگه ساتیب، پوللرنی بېلگه باغلب سَیر قیلیب یورور اېدیم. بیر یېرده خوشآواز قلندر آدملرگه سۉزلب تورغآن اېکن: قۉلیده کاغذ — شعر بیتیلگن، او دېر اېدی: هِمتیم جۉشیب، مینگ آلتوننی قلندرگه توتقزدیم. او مېنگه تیکیلیب توردی-ده، سۉنگ نسل-نسبیمنی سۉردی. ایتدیم. سۉنگ تعیین قیلدی: کاغذنی کېلتیریب، پدری بویوکوارگه بېردیم. آچیب اۉقیدیلر. فارسچه رباعي اېکن — معناسی قوییدهگیچه: ظلم بیلن دنیاده نام قالدیریب بۉلمهیدی. جمشید، سلیمان، اسکندرلر اۉلیب کېتدی، نوبت سېنگه هم یېتیشی تعیین. دنیاگه کېلدینگمی یخشیلیک بیلن نام قالدیر… رباعي نینگ مؤلفی — اۉشل قلندر-علّامه شاعر کمال خۉجندي اېرکن. اول ذاتنی پدری بویوکواریمیز کۉپ حرمت قیلر اېرکنلر. پدری بویوکوار نینگ ایتقانلرینی باش اوستیده توتدیم. * * * قرشی قلعهسین ضبط اېتالمهی، دلگه کهدر توگیب قهیتماقده اېدیم. قیزیلدریادن کېچیب، بیر قیشلاققه قۉندیک. مېن بیر کلبهنی اختیار اېتدیم. اونده اوشاققینه کمپیر یشهر، تیریکچیلیگی یالغیز اېچکیدن اېرکن. مېن مامادن بیرار طعام قیلیب بېرماقنی اۉتیندیم. ماما آلدیمگه اتله تۉله تباق کېلتیریب قۉیدی. آچ اېردیم. آغآچ کاشیقنی تاواکدهگی اتلهگه مۉلدیریب، یوتاقیب یېگن اېدیم، آغزی-تیلیم کویگندن-کویدی. شونده ماما دېدی: شونگه اۉخشش سېن هم شاشدینگ و آغزینگنی کویدیردینگ. اتلهنی اوّل تباق نینگ گِردیدن آلیب، سېکین-سېکین یهلب کۉرهدی، ساووگنینی بیلگهچ، سۉنگره قاشیقنی تۉلدیریب یېیدی-ده… شونده خطاییمنی انگلهگندهی بۉلدیم. و دېدیم: درخان ماما آدملر اوچون اریق کزیب، سوو چیقریب بېریشنی سۉردی. آره دن کۉپ اۉتمهی تنقاس دریاسیدن اریق قزیب، سوو چیقریب بېردیم. * * * قرشی قلعهسین ضبط اېتیب، مظفرلیک توغی بیرله قَیتر اېدیم. کېچده کۉکبولاققه یېتیب، شو یېرده تونهماقنی اختیار اېتدیک. نوکرلرنی خاندانلرگه تقسیملب، اۉزیمیز سای بۉییده یشیل چادر تیکدیک. صبحدم اطرافگه رزم سالماقده اېدیم. اتفاقا، بیر عیال کیشی نینگ آت یېتهکلب، سای تامان کېتماغیگه نظریمیز توشدی. شونده بیزنی اۉی چۉلغهدی. ملازم یۉللب، اول عاجزه نینگ اېرکهگینی تاپدیریب کېلتیردیک. بیز ملاحظهگه بېریلدیک. و اۉز خطاییمیزنی انگلب، همیشهلیققه قرار بېردیک: بوندن بویاغاینده نوکرلر خانهدانلرگه جایلشتیریلمسین. نوکرلریم یلنگ اۉتلاق و سوولاق جایلرده چادرلرده عمرگذرانلیک قیلیشسین. کۉکبولاق قیشلاگیگه قویاش مۉرهلهمسدناق نوکرلرنی خاندانلردن چیقریلیب، چادرلرگه جایلهدیم و شو طریقه اېل آسایشتهلیگینی تأمین اېتدیم. * * * سمرقند تختینی اېگهللب، عظیم ماوراوالنهر بیز نینگ حکمیمیزگه کیرگهچ، یورتده عدالت اۉرنهتماققه احد اېتدیک. ارکان و دولت اطرافینده کۉپ نابکار مردملر این قۉیماقچی اېردی. اینچنین، اولر نینگ زمزمهسیدن خوناب بۉلیب، بیر تدبیر بویوردیم: «مصور کېلگن عرضیگۉی نینگ صورتین چیزیب، مېنگه کیریتسین. عرضیگۉی نینگ قیافهتیگه باقیب، قبولیمنی ایترمېن…» مصورلر سرایگه کېلگنلر نینگ صورتین چیزیب، مېنگه کیریتیشر، عرضیگۉی نینگ پېشانه، بورون، دهن، کۉز و باشقه صفتلریگه قرهب، اونینگ مقصد و فعلینی آلدیندن بیلیب تورردیم. بدفعل و خیانتکارلرنی قبولیمگه یۉلهتمسلیک حرکتیده بۉلدیم. بونده پیریم — شیخ شمس الدین پرنده دن «علمی قیافه» — قیافهگه قرهب بها بېریش و آلدیندن تقدیرنی بشارت اېتیش علمینی مکمل اېگهللهگنلیگیم غایت قۉل کېلدی. اتفاق، بیر عرضیگۉی نینگ صورتین کېلتیریشدی. صورتگه تیکیلیب، ا نینگ غیبت و بهتانگه رجوع قۉیگنین انگلهدیم. قبول بویورمهدیم. اما اول کیشی ملازملرگه زۉرلیک بیلن حضوریمگه غوغا سالیب کیردی. — صاحبقران،— دېردی او کیشی،— سیز حقسیز. کېیینگی عمریمده مېن-ده کۉپ قطاری غیبت و بهتانگه رجوع قۉیدیم. اما ایلگری چین کۉنگیل کیشی اېردیم. نَیلهیکی، زمان ذیلی مېنی شو کویگه سالدی… آرتیق چیدهشیم مشکل… عرضیم هم زمانه ذیلیدندور. فیض بېرووچی صحبتینگدن محروم اېتمه!.. شوندن سۉنگ قبولگه اذن بېردیم. ملازملر بو کیشینی خاص خانهگه باشلشدی. * * * قۉل آستیمیزگه اۉن تۉرت مملکت رعیتی جمع بۉلغآنده، سمرقند کېلیب کتّه تۉی و تماشالر بېردیک. ضیافتلرگه یقین-ییراقدین برچهنی چارلهدیک. آدملر کۉپ کونلر تۉکین دسترخوان اطرافیده بۉلیشیب، تۉیغاونچه یېب-ایچیشدی. ضیافتگه کېلغآنلر نینگ بریسی شادومان اېردی. ضیافتلر توگهدی. قېلغآنلرنی ینهده خورسند اېتماق نیتیده (رۉزغاریگه، باله-بقرهسیگه یرهتر دېگن امیدده) هر بیر مهمانگه بیر باشدن حصاری قۉی تحفه اېتماقنی بویوردیم. بکاووللر هر کیشیغه بیرتهدن قۉی توتقهزیب، جۉنهتهوېریشدی… بېخاص، خَیال آلدی: مهمانلریم راستدن-ده ممنونمیکن؟ اوستی-باشیمنی اۉزگرتیریب، ضیافتدن قَیتهیاتگن آدملر تۉدهسیگه کیردیم. چهار یۉلده آدملر کویمنیشر، دله-دشتده اۉسگن قۉیلرنی سودرهب، عهدهسیدن چیقالمس اېردی. اینیقسه، بېش-آلتی پودلی حصاری قۉچقارنی یېتهکلب آلگن کیشی قۉینی هرچند تارتمسین اۉرنیدن کۉزغالمس اېردی. شونده اول کیشی توتاقیب دېدی: بو کیشی فکریگه قۉشیلغآنلر بۉلدی. شونده اېل کۉنگلینی، آدملر کۉنگلینی آلماق نقدر مشکل اېکنینی انگلهدیم. کېیین اوشبو سبقدین خلاصه آلیب، نقصانلرگه اصلا یۉل قۉیمسلیک تدارکینی کۉردیم. * * * شام سری یوریش آلدیدن قارهباغده چادر تیکیب اوزاق توریب قالدیک. حرب و ضرب مشقلرینی پُختهلهماق اوچون قۉشین ایچینده بۉلیب آچیق هواده تونهدیک. کۉپ وقت اۉتکزیب، سفر آلدیدن چادرگه قَیتسهم، عجیب منظره نینگ گواهی بۉلدیک. بیز نینگ یۉغیمیزده چادر توینوگیدن ایکّی کهبوتر توشیب، جُفت و حلاللیک قیلمیشلر. اولر بیز نینگ خاص اۉریندیققه خس-خشک-له این قوریب، بیر تخم باسیب یاتور اېدی. تنگری تعالی نینگ بو بېآزار جانوارلریگه خلل یېتکزمسلیک اوچون چادرنی اۉزگه قیلدیک. اېرتهسی کونی، سفرگه جۉنر اوّلیده، تۉرت نفر نوکرنی ملازم بیرله قالدیردیک. اولرگه تعیین اېتدیککیم: شام سفریگه آتلندیک. جانوارلر بارهسیده توزگن تدبیریمیز تنگری تعالیگه خوش یاقیب، ظفر توغیمیزنی هیلپیرهتدی… * * * عزیز اولیالر، صحابهلر مقبرهلرینی، قوتلوغ قدمجالرنی زیارت اېتماقنی هم فرض، هم قرض بیلور اېدیم. قیده بۉلمهی، زیارتگاهلر آلدیده آتدن توشیب، طهارت آلگهچ، یلنگ آیاق بیلن باریب، زیارتنی اۉرینلهتدیم. ارکانو دولت، برچه ملازملریم هم زیارتگاهلرنی انه شوندهی طواف اېتماقنی عادت بیلیشدی. * * * چقهلاقلرنی ییغلتمنگیز، بالهلرگه آزار بېرمنگیز — بو گناهی عظیم اېرور. بوندهی گناهنی اللّه خوش کۉرمهگهی… * * * همیشهلیغ تأکید اېتور اېدیم: خان بۉلسنگ-ده باغ یره ت، گدای بۉلسنگ-ده باغ یره ت — بیر کونمس-بیر کون مېوهسینی تتیرسن… * * * ملازملرگه ایتور اېدیم: یالغان سۉزلر بیرلن غضب اۉتینی النگهلهتمنگیز… * * * چېریک توزیب، نوکر آلماقده اوچ قاعدهگه عمل قیلدیم: بیرینچیدن — ییگیت نینگ کوچ-قوتیگه، ایکّینچیدن — قیلیچنی اۉینهته آلیشیگه، اوچینچیدن — عقل-ذکاوتيو کمالاتیگه اعتبار قیلدیم. شو اوچ فضیلت جمعالجمع بۉلسه، نوکرلیک خدمتیگه آلدیم. نېگهکهم، کوچ-قوتلی ییگیت هر قندهی قیینچیلیکلرگه، عذابو عقوبتلرگه چیدملی بۉلهدی، قیلیچ اۉینهته آلهدیگن کیشی رقیبنی مغلوب اېته آلهدی، عاقل نوکر هر جایده عقل-ادراکینی ایشگه سالیب، مشکلاتنی برطرف اېتماغی ممکن. * * * پیرو کامل شیخ بهاوالدین نقشبندي نینگ: «قکم یېگین، کم اوخله، کم گپیر» دېگن پندو نصیحتلریگه عمل قیلدیم. ارکانو دولتگه، برچه ملازملرگه هم ایتر سۉزیم شو بۉلدی: «کم یېنگلر — آچرچیلیک کۉرمسدن بای-بدولت یشه یسیزلر، کم اوخلنگلر — مکمللیککه اېریشهسیزلر، کم گپیرینگلر — دانا بۉلهسیزلر». * * * اۉغیللریم، نبیرهلریم و یقینلریمنی اویلنتیرماق تشویشیده کېلین ایزلهماققه اعتبار بېردیم. بو ایشنی دولت یوموشلری بیلن تېنگ کۉردیم. کېلین بۉلمیش نینگ نسل-نسبینی، یېتّی پوشتینی سوریشتیردیم. خاص آدملر آرقهلی ساغلیق-سلامتلیگینی، جسماناً کمالهتینی انیقلهدیم. کېلین بۉلمیش نسلی-نصیبهسی، آداب-اخلاقی، ساغلام و بهقوّتلیگی بیلن برچه قصورلردن خالی بۉلسهگینه اېل-یورتگه کتّه تۉی-تماشا بېریب، کېلین توشیردیم. * * * اۉغیللریم، نبیرهلریم و یقینلریمگه بیران تامچی شراب ایچیب، خاتینلریگه یقینلشیشنی منع اېتدیم. زېرا، شراب نینگ تأثیریده بنیادگه کېلگن فرزند نسل-نصیبه نینگ بوزیلیشیگه تأثیر اېتگهی، دېبان شو پاکیزه یۉلنی توتدیم. * * * هر کیمدن کېنگش آلدیم، هر کیمدن فکر اۉرگندیم: قَیسی بیری فایدهلیراق بۉلسه، اونی کۉنگیل خزینهسیده سهقلب، ایشلهته بیلدیم. * * * علما بیلن صحبتده بۉلدیم و پاک نیتلی، تازه قلبلی کیشیلرگه تهلپیندیم. اولر نینگ هِمتلریدن اولوش تیلهنیب، مبارک نفسلری بیلن دعا-فاتحه بېریشلرینی اۉتیندیم. درویش، فقیر و مسکینلرنی اۉزیمگه یقین توتدیم، اولر نینگ کۉنگیللرینی آغریتمهدیم و هېچ بیر طلبلرینی رد اېتمهدیم. بوزوقی و آغزی شلاق غیبتچی آدملرنی مجلسیمگه یۉلهتمهدیم، سۉزلریگه عمل قیلمهدیم. بیرار کیمسهگه تهمتو غیبت قیلسهلر قولاق سالمهدیم. * * * قیلیچیم اۉتکیر بۉلسه-ده اۉیلب قینیدن چیقردیم، شیرین سۉز ایتیب، غنیم نینگ ایمان تاپماغیگه یۉل آچدیم. * * * مېن حیاتیم مابینیده بېش نرسهگه قطعي اعتقاد قۉیدیم و همیشهلیغ اولرگه عمل قیلدیم. اولر اوشبولردیر: اللّه — اول هر نرسهگه قادر کوچ، صدقِ دلدن سیغاینسنگ ایستهگن مرادو مقصودینگگه یېتکزهدی. تفکر — فکرلش و مشاهده قابلیبی، قوووهی حافظهسی کوچلی انسان هر قندهی مشکلو مشکلادنی آسان قیلیش یۉلینی تاپه آلهدی. قیلیچ — اول ییگیت نینگ یۉلداشی، اېل-یورت آسایشتهلیگی نینگ پاسبانی، هر قندهی دشمننی محو اېتیش قورالی، ا نینگ قدرتی ایله دینسیزلرنی دینگه سالماق ممکن. ایمان — اول انساننی برچه جانلیلردن فرقلنتیریب تورگووچی خصوصیتدیر. ایمانلی آدم خیانت قیلمهیدی، قرینداش-اوروغلری، اېلو خلق نینگ عار-ناموسینی حمایه قیلهدی، حلاللیک و پاکلیکنی فضیلت بیلهدی. کتاب (بیتیک) — برچه بنیادکارلیک، یرهتووچیلیک و عقل-ادراک نینگ، علمو دانیش نینگ اساسیدیر، حیاتنی اۉرگهتووچی مربيعدیر. [ شنبه دوازدهم بهمن ۱۳۹۸ ] [ 15:3 ] [ داکترفاریابی ]
|
درباره وبلاگ  حرمتلی وعزیز دوستلر بو ویبلاگه خوش کیلدینگیز .سیز بو ویبلاگه یازیلگن ادبی فرهنگی تاریخی اجتماعی مضمونلر نی قویگن من .اوقوب وکمچیلیک لرنی تولدیره سیز دیگن امیده من.باشلنیش بیتیده حرمتلی متفکر شاعر ایرکین واحدوف نینگ اوزبیگیم عنوانلی شعرینی قویب شو شعر اساسیده آزگینه بولسه هم تورک اوزبیک تاریخی توغری سیده معلومات لر قیدیریب وب گه تشلب باره یابمن .سیز اولوغ شخصلر گه مقول بولسه دیگن امیده من.داکتر عزیزالله فاریابی AZIZULLAH FARYABI DR.FARYABI@GMAIL.COM DR-FARYABI@HOTMAIL.COM کانادا +1 778 998 3643 SKYPE DR-FARYABI65 | |
| [قالب وبلاگ : تمزها] [Weblog Themes By : themzha.com] | ||