چینگیزخان اۉزبېکچه سۉزله گن!
************************
اولوغ بېک نینگ «تۉرت اولوس تاریخی» و «شجره الاتراک» (تورکلر شجره سی) اثریده کېلتیریلیشیچه، تېمور چین، یعنی چینگیزخان (چینۉغاوزخان) نینگ چۉنگ اۉغلی جؤلچی (یولچی، روس تاریخچیلری جوجی دېگن) وفات اېتگه چ، آته گه بو مشوم خبرنی یېتکزیشگه هېچ کیم باتنه آلمه بدی. چونکه خبرچینی انیق اولیم جزاسی کوتر اېدی. برچه نیمه قیلیشنی بیلمهی حیران بولیشدی. چینگیزخان نینگ بیر عادتی بولگن، قچان یوره گی سیقیلسه، بخشینی (جیرچی، جیراو ) یانیگه چارلب ییر (جیر، فارسچه سی: داستان) اېشیتیب، اوزی هم تاووشینی چنگ قووزنیکیگه اوخشه تیب، بخشیگه جور بولیب ایته وېرر اېکن. قنده یدیر بیر فلاکتنی سېزگن خان اولوغ جیرچینی قاشیگه چارلب دُمبره چېرتیشنی بویوریبدی. جیرچی تکدیریگه راضی بولیب، قوشیغیگه قوشیب جؤلچی نینگ خبرینی یاتیگی بیلن بیلدیرماقچی بولیبدی.
چینگیزخان نینگ آلدیگه کیرگن بخشی دُمبیره چېرتیب قوشیک ایته باشلبدی:
دېنگیز باشدین بولغآندی کیم تیندیرور- ای خانیم؟
تېره ک توبدن ییقیلدی کیم تورغاوزور- ای خانیم؟
بوندهی مراجعتنی تینگلهگن خان حیران بولیب، بخشیگه جواب قه یتریبدی:
دېنگیز باشتین بولغآنسه تیندیرور اۉغلوم جؤلچی دور
تېره ک توبدن ییقیلسه تورغاوزور اۉغلیم جؤلچی دور
بخشی بو مراجعتنی ینه کوزیده یاش بیلن ینه قهیتریبدی:
دېنگیز باشدین بولغآندی کیم تیندیرور اې خانیم؟!
تېره ک توبدن ییقیلدی کیم تورغاوزور اې خانیم؟!
چینگیزخان بخشی نینگ حالتیگه قره ب جؤلچی نینگ اۉلگنلیگینی توشونیب، دېبدی:
کۉزونگ یاشین چۉقورتور کۉنگلونگ قالدی بۉلغه یمو؟
جیرینگ کۉنگول بوکورتور جؤلچی اۉلدی بۉلغه یمو؟
بو نینگ جوابیگه بخشی دېبدی:
سۉیله مه ققه اېرکیم یۉق، سېن سۉیله دینگ-ای خانیم!
اۉز یارلیقینگ اۉزینگه، ایتیب اۉیله دینگ-ای خانیم!
یعنی، «اې، مېنینگ خانیم! مېن جؤلچی نینگ اولگنینی ایتمهدیم، سېن اوزینگ اوز تیلینگ بیلن ایتدینگ، یارلیکینگ، یعنی اولیم خبرچیسینی اولدیریش حکمینگ مېنگه اېمس، اوزینگ آبدان اویلب، شوندهی دېب خلاصهگه کېلدینگ،» دېبدی. ماتمگه توشگن چینگیزخان دېبدی:
قولونی اۉلگن قولوندهی قولونومدن اَیریلدیم،
اَیریلیشقن انقاودهی اېر اۉلومدن اَیریلدیم...
چینگیزخان نینگ بو گپلرنی اېشیتیب غمگه چومیبدی، اطرافدهگیلر ماتم مراسمیگه تیارگرلیک کوره باشلشیبدی. آلتی آیدن سونگ چینگیزخان هم بو آچون (دنیا) نی ترک قیلدی...
ایرکین موسورمانوو (Эркин Мусурманов)فیسبوک دیواریدن .